Vô sinh nam có chữa được không? Nguyên nhân và hướng điều trị

Vô sinh nam là tình trạng nam giới gặp khó khăn trong việc có con do các vấn đề liên quan đến khả năng sinh sản. Nguyên nhân có thể xuất phát từ số lượng, chất lượng hoặc khả năng di chuyển của tinh trùng, rối loạn nội tiết, bất thường cơ quan sinh dục hay một số bệnh lý. Nhiều trường hợp không có biểu hiện rõ ràng nên chỉ được phát hiện khi hai vợ chồng mong con trong thời gian dài. Thăm khám và đánh giá khả năng sinh sản sớm giúp xác định nguyên nhân, từ đó lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

1. Vô sinh nam là gì?

Vô sinh nam là tình trạng nam giới gặp khó khăn trong việc làm cho bạn tình mang thai sau 12 tháng quan hệ tình dục đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai. Tình trạng này có thể xuất phát hoàn toàn từ phía nam giới hoặc kết hợp với các yếu tố gây hiếm muộn ở nữ giới.

Vô sinh nam không đồng nghĩa với mất hoàn toàn khả năng sinh sản. Nhiều trường hợp có thể cải thiện khả năng có con sau khi xác định đúng nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Dựa trên tiền sử sinh sản, vô sinh nam thường được chia thành hai dạng:

• Vô sinh nguyên phát: Nam giới chưa từng làm cho bất kỳ người phụ nữ nào mang thai.
• Vô sinh thứ phát: Nam giới trước đây đã từng có con hoặc làm bạn tình mang thai, nhưng hiện tại gặp khó khăn trong việc có con trở lại.

Vì nguyên nhân gây vô sinh khá đa dạng, nam giới không nên tự đánh giá khả năng sinh sản chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài hoặc chức năng tình dục. Thăm khám chuyên khoa và thực hiện các xét nghiệm cần thiết là cơ sở để xác định chính xác tình trạng.

Vô sinh nam là tình trạng nam giới gặp khó khăn trong việc làm cho bạn tình mang thai sau thời gian quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai

2. Vô sinh nam là do đâu?

Nguyên nhân vô sinh nam khá đa dạng, có thể xuất phát từ bất thường tinh trùng, bệnh lý, rối loạn nội tiết, tắc nghẽn đường dẫn tinh hoặc các yếu tố liên quan đến lối sống và môi trường. Một số trường hợp có thể đồng thời do nhiều nguyên nhân:

• Số lượng tinh trùng thấp, tinh trùng yếu khả năng di động kém, hình thái bất thường hoặc không có tinh trùng trong tinh dịch.
• Các tĩnh mạch quanh tinh hoàn bị giãn, có thể ảnh hưởng đến môi trường sinh tinh và chất lượng tinh trùng.
• Mất cân bằng testosterone và các hormone điều hòa sinh tinh có thể làm suy giảm khả năng sản xuất tinh trùng.
• Tinh trùng được sản xuất nhưng không thể di chuyển ra ngoài do bất thường bẩm sinh, nhiễm trùng, chấn thương hoặc phẫu thuật.
• Viêm tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục có thể gây tổn thương và ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
• Tinh hoàn ẩn, bất thường nhiễm sắc thể hoặc gen có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh.
• Hút thuốc, uống nhiều rượu bia, sử dụng chất kích thích, thừa cân, ít vận động, căng thẳng, thiếu ngủ, tiếp xúc hóa chất hoặc nhiệt độ cao kéo dài đều có thể tác động đến chất lượng tinh trùng.
• Một số thuốc hoặc liệu pháp hormone có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh và chức năng sinh sản.

Bất thường về số lượng, khả năng di động hoặc hình thái tinh trùng là một trong những nguyên nhân thường gặp gây vô sinh nam

3. Dấu hiệu nhận biết vô sinh nam 

Điểm đáng lưu ý là vô sinh nam thường không có dấu hiệu đặc hiệu. Nhiều nam giới vẫn có ham muốn tình dục, khả năng cương và xuất tinh bình thường nhưng chất lượng hoặc số lượng tinh trùng lại không đáp ứng khả năng thụ thai.

Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất thường là vợ chồng quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai trong thời gian dài nhưng chưa có thai. Ngoài ra, một số biểu hiện hoặc tiền sử có thể gợi ý vấn đề liên quan đến sức khỏe sinh sản, chẳng hạn:

• Khó khăn trong việc có con dù đã quan hệ đều đặn và không tránh thai.
• Giảm ham muốn tình dục.
• Rối loạn cương dương hoặc một số rối loạn xuất tinh.
• Đau, tức, sưng hoặc xuất hiện khối bất thường ở vùng bìu.
• Tinh hoàn nhỏ hoặc có sự bất thường rõ rệt về kích thước giữa hai bên.
• Giảm lông hoặc một số biểu hiện gợi ý rối loạn nội tiết nam.
• Có tiền sử quai bị kèm viêm tinh hoàn sau tuổi dậy thì.
• Từng mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục hoặc viêm nhiễm cơ quan sinh dục.
• Từng phẫu thuật, chấn thương vùng bìu, tinh hoàn hoặc đường sinh dục.

Tuy nhiên, không thể chẩn đoán vô sinh chỉ dựa trên các dấu hiệu này. Chẳng hạn, rối loạn cương dương không đồng nghĩa với vô sinh và nam giới không có bất kỳ triệu chứng bất thường nào vẫn có thể gặp vấn đề về tinh trùng. Do đó, khi hai vợ chồng gặp khó khăn trong việc có con, nam giới nên chủ động thăm khám chuyên khoa để được đánh giá khả năng sinh sản thay vì tự suy đoán dựa trên triệu chứng.

Khó khăn trong việc có con dù đã quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai trong thời gian dài là dấu hiệu cần được thăm khám và đánh giá khả năng sinh sản

4. Cách chẩn đoán vô sinh nam

Chẩn đoán vô sinh nam cần dựa trên tiền sử, khám lâm sàng và các xét nghiệm phù hợp. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc kết hợp nhiều phương pháp.

• Bác sĩ sẽ tìm hiểu thời gian mong con, tần suất quan hệ, tiền sử sinh sản, bệnh lý từng mắc, phẫu thuật, chấn thương, thuốc đang sử dụng cũng như thói quen sinh hoạt.
• Khám vùng sinh dục giúp đánh giá kích thước tinh hoàn, mào tinh, ống dẫn tinh và phát hiện những bất thường như giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc khối bất thường.
• Xét nghiệm tinh dịch đồ giúp đánh giá các đặc điểm của tinh dịch và tinh trùng, bao gồm số lượng, nồng độ, khả năng di động và hình thái tinh trùng.
• Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện xét nghiệm nhiều lần vì các chỉ số tinh dịch có thể thay đổi theo từng thời điểm.
• Xét nghiệm nội tiết có thể được chỉ định khi nghi ngờ rối loạn hormone hoặc gặp những bất thường về số lượng tinh trùng, ham muốn tình dục hay chức năng sinh dục. Các hormone được đánh giá có thể bao gồm testosterone, FSH, LH và một số hormone khác tùy tình trạng cụ thể.
• Siêu âm giúp bác sĩ quan sát cấu trúc tinh hoàn, mào tinh và các tổ chức xung quanh, từ đó hỗ trợ phát hiện giãn tĩnh mạch thừng tinh, tổn thương cấu trúc hoặc một số bất thường khác.
• Trong trường hợp vô tinh hoặc số lượng tinh trùng rất thấp, đặc biệt khi nghi ngờ nguyên nhân bẩm sinh, bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm di truyền để tìm kiếm một số bất thường về nhiễm sắc thể hoặc gen.
• Sinh thiết tinh hoàn không phải xét nghiệm thường quy cho tất cả nam giới vô sinh. Phương pháp này chỉ được cân nhắc trong một số trường hợp đặc biệt, chẳng hạn cần đánh giá quá trình sinh tinh hoặc phân biệt nguyên nhân vô tinh.

Việc lựa chọn xét nghiệm cần dựa trên tình trạng cụ thể của từng người. Không phải nam giới nào gặp khó khăn trong việc có con cũng cần thực hiện toàn bộ các xét nghiệm trên.

5. Vô sinh nam có chữa được không?

Vô sinh nam có thể điều trị hoặc cải thiện trong nhiều trường hợp, nhưng khả năng thành công phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng đến chức năng sinh sản, tuổi của hai vợ chồng và thời gian điều trị. Sau khi xác định nguyên nhân, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phù hợp thay vì áp dụng một phác đồ chung cho tất cả trường hợp.

Vô sinh nam có thể được điều trị hoặc cải thiện tùy nguyên nhân, mức độ và tình trạng sức khỏe sinh sản của từng người

5.1 Điều trị giãn tĩnh mạch thừng tinh

Với những trường hợp giãn tĩnh mạch thừng tinh phù hợp với chỉ định can thiệp, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật hoặc phương pháp xử lý tĩnh mạch giãn. Sau điều trị, một số nam giới có thể ghi nhận sự cải thiện về các chỉ số tinh dịch và khả năng sinh sản.

5.2 Điều trị rối loạn nội tiết

Nếu vô sinh liên quan đến rối loạn hormone, bác sĩ có thể điều trị nguyên nhân hoặc sử dụng thuốc điều chỉnh nội tiết phù hợp. Nam giới không nên tự ý sử dụng testosterone để cải thiện sinh lý khi đang mong muốn có con, bởi testosterone ngoại sinh có thể làm giảm hoặc ức chế quá trình sản xuất tinh trùng.

5.3 Điều trị tắc nghẽn đường dẫn tinh

Nếu tinh trùng được sản xuất nhưng bị cản trở trên đường di chuyển, tùy vị trí và nguyên nhân tắc nghẽn, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật tái thông đường dẫn tinh hoặc lấy tinh trùng để phục vụ các phương pháp hỗ trợ sinh sản.

5.4 Điều trị nhiễm trùng

Khi nguyên nhân liên quan đến nhiễm trùng, bác sĩ sẽ lựa chọn thuốc phù hợp dựa trên tác nhân và tình trạng bệnh.

Điều trị nhiễm trùng có thể giúp kiểm soát bệnh và hạn chế nguy cơ tổn thương thêm, nhưng chất lượng tinh trùng có thể cần thời gian để phục hồi và không phải trường hợp nào cũng trở lại hoàn toàn như trước.

5.5 Điều trị bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản

Trong trường hợp chất lượng hoặc số lượng tinh trùng suy giảm nghiêm trọng, hoặc các phương pháp điều trị khác không mang lại kết quả như mong muốn, bác sĩ có thể tư vấn các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Tùy tình trạng của hai vợ chồng, phương pháp có thể bao gồm bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI), thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) hoặc tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (ICSI).

5.6 Thay đổi lối sống

Nếu các yếu tố lối sống góp phần làm suy giảm chất lượng tinh trùng, nam giới cần chủ động điều chỉnh như bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, tập luyện thường xuyên, ngủ đủ giấc và hạn chế tiếp xúc với các yếu tố có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản.

Hiệu quả của từng phương pháp không giống nhau ở mỗi người. Vì vậy, nam giới nên được đánh giá nguyên nhân trước khi lựa chọn điều trị.

6. Phòng ngừa vô sinh ở nam giới từ sớm

Không phải mọi nguyên nhân vô sinh nam đều có thể phòng ngừa, đặc biệt là những bất thường bẩm sinh hoặc di truyền. Tuy nhiên, duy trì lối sống lành mạnh và chủ động bảo vệ sức khỏe sinh sản có thể giúp hạn chế nhiều yếu tố nguy cơ.

• Bổ sung đa dạng thực phẩm, ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, protein chất lượng và các nguồn chất béo lành mạnh. Chế độ ăn cân bằng giúp duy trì sức khỏe tổng thể và tạo nền tảng tốt cho sức khỏe sinh sản.
• Hút thuốc, sử dụng nhiều rượu bia và chất kích thích có thể ảnh hưởng bất lợi đến chất lượng tinh trùng. Vì vậy, nam giới nên hạn chế hoặc tránh những yếu tố này, đặc biệt khi đang có kế hoạch sinh con.
• Vận động thường xuyên giúp duy trì sức khỏe tim mạch, chuyển hóa và thể chất. Nam giới nên lựa chọn hình thức tập luyện phù hợp với thể trạng, đồng thời tránh tình trạng thừa cân hoặc béo phì kéo dài.
• Nam giới làm việc trong môi trường nhiệt độ cao hoặc thường xuyên tiếp xúc với hóa chất cần tuân thủ các biện pháp bảo hộ lao động. Bên cạnh đó, nên hạn chế các thói quen làm vùng bìu tiếp xúc với nhiệt độ cao trong thời gian dài.
• Sử dụng bao cao su đúng cách và thực hiện đời sống tình dục an toàn giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh lý nam khoa lây truyền qua đường tình dục. Một số bệnh nhiễm trùng nếu không được điều trị có thể gây ảnh hưởng đến cơ quan sinh sản.
• Căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể cũng như cân bằng hormone. Duy trì thời gian nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ và kiểm soát áp lực trong công việc là một phần của lối sống có lợi cho sức khỏe sinh sản.

Ưu tiên lối sống lành mạnh, ăn uống cân bằng, tập luyện đều đặn, hạn chế rượu bia, thuốc lá và chủ động bảo vệ sức khỏe sinh sản

Lưu ý:

• Khi xuất hiện các biểu hiện như đau, sưng tinh hoàn, tiết dịch bất thường, tiểu buốt hoặc tổn thương vùng sinh dục, nam giới nên đi khám sớm để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

• Nam giới có tiền sử bệnh lý tinh hoàn, phẫu thuật vùng sinh dục, quai bị kèm viêm tinh hoàn, bệnh lây truyền qua đường tình dục hoặc gặp khó khăn trong việc có con nên chủ động thăm khám chuyên khoa.

Vô sinh nam có thể liên quan đến nhiều yếu tố và không phải trường hợp nào cũng biểu hiện bằng triệu chứng rõ ràng. Khi gặp khó khăn trong việc có con, nam giới nên chủ động thăm khám để đánh giá sức khỏe sinh sản và tìm nguyên nhân. Đăng ký thăm khám tại Bệnh viện STO Phương Đông để được bác sĩ chuyên khoa tư vấn, kiểm tra và xây dựng hướng điều trị phù hợp.

Những câu hỏi thường gặp về tình trạng vô sinh nam