Viêm mũi dị ứng mãn tính có biểu hiện nào cần lưu ý, cách điều trị

Viêm mũi dị ứng mãn tính là tình trạng niêm mạc mũi phản ứng quá mức khi tiếp xúc với các dị nguyên như bụi nhà, phấn hoa, nấm mốc hoặc lông động vật. Bệnh có thể gây hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi trong và nghẹt mũi tái diễn, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt. Nhận biết các biểu hiện và yếu tố kích thích giúp người bệnh chủ động kiểm soát tình trạng này. Tham khảo chi tiết thông tin trong bài viết sau cùng Bệnh viện STO Phương Đông.

1. Viêm mũi dị ứng mãn tính là gì?

Viêm mũi dị ứng mãn tính (Chronic Allergic Rhinitis) là tình trạng viêm niêm mạc mũi kéo dài, tái diễn nhiều lần trong thời gian dài, thường được xác định khi các triệu chứng xuất hiện liên tục hoặc lặp đi lặp lại trên 4 ngày mỗi tuần và kéo dài trên 4 tuần liên tiếp. Khác với viêm mũi dị ứng thông thường có thể chỉ xảy ra theo mùa hoặc trong thời gian ngắn, viêm mũi dị ứng mãn tính có xu hướng dai dẳng, đặc biệt khi người bệnh vẫn tiếp tục tiếp xúc với dị nguyên gây bệnh trong môi trường sống hằng ngày.

Về triệu chứng, người bệnh thường trải qua các đợt hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi và nghẹt mũi tái diễn liên tục, không chỉ giới hạn trong một khoảng thời gian ngắn như viêm mũi dị ứng theo mùa mà có thể kéo dài quanh năm, tùy thuộc vào loại dị nguyên gây bệnh.

Về ảnh hưởng đến cuộc sống, viêm mũi dị ứng mãn tính tuy không nguy hiểm đến tính mạng nhưng lại gây ảnh hưởng đáng kể và kéo dài đến chất lượng sinh hoạt của người bệnh. Tình trạng nghẹt mũi thường xuyên, đặc biệt về đêm, có thể gây rối loạn giấc ngủ, dẫn đến mệt mỏi, giảm khả năng tập trung vào ban ngày. Ở trẻ em, bệnh kéo dài còn có thể ảnh hưởng đến kết quả học tập, trong khi ở người trưởng thành, triệu chứng dai dẳng có thể tác động đến hiệu suất làm việc và chất lượng cuộc sống nói chung.

Viêm mũi dị ứng mãn tính là tình trạng viêm niêm mạc mũi kéo dài do phản ứng quá mức với các dị nguyên, gây triệu chứng dai dẳng hoặc tái phát nhiều lần

2. Nguyên nhân viêm mũi dị ứng mãn tính

Viêm mũi dị ứng mãn tính xảy ra khi hệ miễn dịch của cơ thể liên tục “báo động nhầm” trước một số chất vốn không gây hại, khiến niêm mạc mũi luôn trong trạng thái viêm và kích ứng. Mỗi khi tiếp xúc với dị nguyên, cơ thể sẽ phóng thích các chất gây viêm khiến mũi sưng phù, tiết nhiều dịch và trở nên nhạy cảm hơn và nếu tình trạng tiếp xúc này lặp đi lặp lại liên tục trong thời gian dài mà không được kiểm soát, bệnh sẽ chuyển từ giai đoạn cấp tính sang mãn tính.

Các dị nguyên phổ biến gây viêm mũi dị ứng mãn tính bao gồm bụi nhà và mạt bụi (thường tồn tại quanh năm trong chăn gối, thảm), lông và biểu bì động vật nuôi trong nhà, nấm mốc phát triển ở nơi ẩm thấp, cùng với khói bụi, hóa chất có mùi mạnh trong môi trường sống hoặc làm việc. Chính vì các tác nhân này thường xuất hiện liên tục, thường trực trong sinh hoạt hằng ngày, nên người bệnh dễ bị phơi nhiễm lặp lại nhiều lần, khiến tình trạng viêm mũi khó dứt điểm và dần chuyển sang thể mãn tính.

Về đối tượng dễ mắc bệnh, những người có cơ địa dị ứng (bản thân hoặc gia đình có tiền sử hen suyễn, chàm da, dị ứng thức ăn) thường có nguy cơ cao hơn. Bên cạnh đó, người sống hoặc làm việc trong môi trường nhiều bụi bẩn, ẩm thấp, nuôi thú cưng trong nhà, thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá hoặc làm các công việc có tính chất tiếp xúc hóa chất, bụi công nghiệp cũng thuộc nhóm nguy cơ cao mắc viêm mũi dị ứng mãn tính.

Ngoài ra, sự thay đổi của nhiệt độ, độ ẩm hoặc các yếu tố thời tiết có thể kích hoạt hoặc làm triệu chứng dị ứng trở nên rõ rệt hơn ở một số người, thường được gọi là viêm mũi dị ứng thời tiết.

Lông và các protein dị nguyên từ da, nước bọt của mèo có thể kích hoạt phản ứng dị ứng, gây hắt hơi, ngứa và nghẹt mũi ở người nhạy cảm

3. Biểu hiện viêm mũi dị ứng mãn tính

Trên thực tế, không phải mọi trường hợp viêm mũi mãn tính đều xuất phát từ nguyên nhân dị ứng, do đó biểu hiện có thể được chia thành hai nhóm chính để người bệnh dễ nhận biết và phân biệt.

3.1 Biểu hiện do dị ứng

Đây là nhóm biểu hiện liên quan trực tiếp đến phản ứng của hệ miễn dịch khi tiếp xúc dị nguyên, thường bao gồm:

• Hắt hơi thành từng tràng liên tục.
• Ngứa mũi kèm ngứa mắt hoặc ngứa họng.
• Chảy nước mũi trong, loãng, nghẹt mũi có thể luân phiên giữa hai bên và đôi khi kèm theo chảy nước mắt.
• Quầng thâm dưới mắt do ứ trệ tuần hoàn tĩnh mạch vùng quanh mắt.

Các biểu hiện này thường xuất hiện rõ rệt hơn ngay sau khi tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng và có xu hướng cải thiện phần nào khi tránh xa nguồn kích thích.

Hắt hơi thành từng tràng, đặc biệt khi tiếp xúc với dị nguyên là biểu hiện thường gặp của viêm mũi dị ứng

3.2 Biểu hiện không do dị ứng

Trong một số trường hợp, tình trạng viêm mũi mãn tính có thể không xuất phát từ phản ứng dị ứng thực sự mà liên quan đến các yếu tố kích thích khác như thay đổi thời tiết, độ ẩm không khí, mùi hương mạnh, khói thuốc hoặc thậm chí là căng thẳng, thay đổi nội tiết tố.

 Nhóm này thường biểu hiện chủ yếu là:

• Nghẹt mũi và chảy nước mũi kéo dài, nhưng ít khi kèm theo ngứa mũi.
• Ngứa mắt rõ rệt như nhóm do dị ứng thực sự. 

Việc phân biệt hai nhóm này có ý nghĩa quan trọng trong định hướng điều trị, vì cách tiếp cận và hiệu quả của các phương pháp điều trị dị ứng (như thuốc kháng histamine) có thể khác nhau tùy vào bản chất của tình trạng viêm mũi.

4. Cách chẩn đoán viêm mũi dị ứng mãn tính

Khi có dấu hiệu nghi ngờ như đã đề cập ở trên, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, người bệnh nên đến bệnh viện chuyên khoa uy tín để được thăm khám và chẩn đoán chính xác, thay vì tự phán đoán và điều trị tại nhà.

Các phương pháp chẩn đoán viêm mũi dị ứng thường được áp dụng bao gồm:

• Khai thác bệnh sử: Đánh giá thời điểm, tần suất triệu chứng, yếu tố khởi phát và tiền sử dị ứng.
• Nội soi mũi: Kiểm tra niêm mạc mũi, mức độ phù nề và phát hiện bất thường như polyp mũi, vẹo vách ngăn.
• Xét nghiệm dị ứng: Test lẩy da hoặc xét nghiệm máu giúp xác định dị nguyên gây dị ứng và hỗ trợ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

5. Viêm mũi dị ứng mãn tính có chữa được không?

Viêm mũi dị ứng mãn tính liên quan đến cơ địa dị ứng và phản ứng quá mức của hệ miễn dịch nên khó loại bỏ hoàn toàn. Tuy nhiên, bệnh có thể được kiểm soát hiệu quả, giúp giảm tần suất và mức độ triệu chứng nếu được chẩn đoán và điều trị đúng cách.

Tại Bệnh viện STO Phương Đông, bác sĩ sẽ dựa trên triệu chứng, tiền sử bệnh và kết quả thăm khám để lựa chọn hướng điều trị phù hợp. Các phương pháp có thể bao gồm hạn chế tiếp xúc với dị nguyên, sử dụng thuốc theo chỉ định và liệu pháp miễn dịch trong những trường hợp phù hợp. Người bệnh cũng có thể tìm hiểu cách chữa viêm mũi dị ứng bằng nước muối để hỗ trợ làm sạch dịch tiết và dị nguyên trong hốc mũi, tuy nhiên đây không phải phương pháp thay thế cho điều trị chuyên khoa.

6. Có thể phòng bệnh viêm mũi dị ứng  mãn tính tại nhà không?

Có thể giảm nguy cơ tái phát và mức độ triệu chứng bằng cách hạn chế tiếp xúc với các dị nguyên và duy trì môi trường sống lành mạnh. Tuy nhiên, do viêm mũi dị ứng liên quan đến cơ địa của từng người, các biện pháp tại nhà không thể phòng ngừa hoàn toàn bệnh.

Một số cách giúp kiểm soát viêm mũi dị ứng mãn tính gồm:

• Thường xuyên vệ sinh, giặt chăn ga, gối nệm để hạn chế bụi nhà và mạt bụi.
• Giữ không gian thông thoáng, sử dụng máy lọc không khí hoặc máy hút ẩm khi cần thiết để hạn chế nấm mốc.
• Tránh khói thuốc, bụi, phấn hoa, lông thú và các hóa chất có mùi mạnh nếu đây là những yếu tố gây khởi phát triệu chứng.
• Có thể sử dụng nước muối sinh lý để làm sạch dịch tiết và các tác nhân dị ứng bám trên niêm mạc mũi.
• Đeo khẩu trang khi ra ngoài đặc biệt khi môi trường có nhiều bụi, ô nhiễm hoặc vào thời điểm có nhiều phấn hoa.
• Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, ngủ đủ giấc và tập luyện phù hợp giúp duy trì sức khỏe tổng thể.

Việc phòng ngừa hiệu quả nhất là xác định và hạn chế đúng dị nguyên gây kích ứng. Nếu triệu chứng viêm mũi dị ứng kéo dài hoặc tái phát thường xuyên, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa để được đánh giá nguyên nhân và hướng dẫn kiểm soát bệnh phù hợp.

Vệ sinh và giặt chăn gối định kỳ giúp hạn chế bụi nhà, mạt bụi cùng các dị nguyên tích tụ, từ đó hỗ trợ giảm nguy cơ tái phát triệu chứng

Viêm mũi dị ứng mãn tính thường có tính chất dai dẳng và dễ tái phát khi người bệnh tiếp xúc với dị nguyên. Việc hạn chế các tác nhân kích thích, vệ sinh mũi đúng cách và sử dụng thuốc theo chỉ định có thể giúp kiểm soát triệu chứng. Nếu nghẹt mũi, hắt hơi, chảy nước mũi kéo dài hoặc tái phát thường xuyên, người bệnh nên khám chuyên khoa để được xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Những câu hỏi thường gặp về viêm mũi dị ứng mãn tính