Suy gan là gì? Dấu hiệu cảnh báo cần thăm khám sớm

Suy gan xảy ra khi gan bị tổn thương đến mức không còn đảm bảo đầy đủ các chức năng thiết yếu của cơ thể. Tình trạng này có thể diễn tiến cấp tính trong thời gian ngắn hoặc phát triển dần trên nền các bệnh gan mạn tính. Một số dấu hiệu ban đầu dễ bị bỏ qua, trong khi suy giảm chức năng gan nghiêm trọng có thể dẫn đến nhiều biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe.

1. Suy gan là gì?

Suy gan (Liver Failure) là tình trạng gan mất khả năng thực hiện các chức năng sinh lý quan trọng của mình – bao gồm chuyển hóa chất dinh dưỡng, tổng hợp protein và các yếu tố đông máu, giải độc, cũng như sản xuất mật hỗ trợ tiêu hóa. Khi các chức năng này bị suy giảm nghiêm trọng, toàn bộ hoạt động chuyển hóa và thải độc của cơ thể sẽ bị ảnh hưởng theo.

Suy gan thường được chia thành hai dạng chính:

• Suy gan cấp tính là tình trạng chức năng gan suy giảm nhanh chóng, thường trong vòng vài ngày đến vài tuần, ở người trước đó chưa có bệnh gan nền. Đây là tình trạng nguy hiểm, có thể tiến triển rất nhanh và cần được cấp cứu kịp thời.
• Suy gan mạn tính phát triển dần dần trên nền các bệnh gan mạn tính kéo dài như viêm gan virus mạn, gan nhiễm mỡ, xơ gan – tổn thương gan tích lũy qua nhiều năm cho đến khi chức năng gan không còn đủ khả năng bù trừ.

Bệnh suy gan thường xảy ra ở người có tiền sử mắc các bệnh gan mạn tính (viêm gan B, C, gan nhiễm mỡ, xơ gan) do gan đã bị tổn thương tích lũy từ trước. Người thường xuyên uống rượu bia, người mắc tiểu đường, béo bụng, thừa cân hoặc có rối loạn chuyển hóa cũng thuộc nhóm nguy cơ cao, vì đây đều là các yếu tố liên quan mật thiết đến gan nhiễm mỡ – một trong những nguyên nhân âm thầm dẫn đến tổn thương gan kéo dài. Đáng chú ý, ngay cả người có cân nặng bình thường cũng không nên chủ quan, vì gan nhiễm mỡ vẫn có thể xảy ra mà không phụ thuộc hoàn toàn vào cân nặng.

Minh họa tình trạng chức năng gan bị suy giảm nghiêm trọng, không còn khả năng lọc độc tố cho cơ thể

2. Nguyên nhân dẫn đến suy gan

Suy gan có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, tùy theo việc đây là loại nào:

• Viêm gan virus: Đặc biệt là viêm gan B, C mạn tính không được kiểm soát tốt, là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tổn thương gan tiến triển
• Sử dụng rượu bia trong thời gian dài gây tổn thương tế bào gan tích lũy, dẫn đến viêm gan do rượu và xơ gan
• Gan nhiễm mỡ không do rượu: Liên quan đến béo bụng, thừa cân, tiểu đường, rối loạn chuyển hóa và chế độ ăn nhiều năng lượng
• Sử dụng quá liều một số loại thuốc, đặc biệt là paracetamol, hoặc tiếp xúc với các hóa chất độc hại có thể gây suy gan cấp tính
• Bệnh gan tự miễn khi đó miễn dịch tấn công nhầm vào tế bào gan, gây viêm và tổn thương kéo dài
• Là hậu quả cuối cùng của nhiều bệnh gan mạn tính không được kiểm soát, khi mô gan bị thay thế bởi mô sẹo, làm mất dần chức năng
• Một số nguyên nhân hiếm gặp khác như bệnh Wilson (rối loạn chuyển hóa đồng), nhiễm độc từ một số loại nấm độc, hoặc các bệnh lý di truyền ảnh hưởng đến gan.

Sự tấn công của các loại virus viêm gan (B, C) là nguyên nhân hàng đầu tàn phá tế bào gan và gây suy gan

3. Dấu hiệu nhận biết sớm của bệnh suy gan

Một trong những đặc điểm quan trọng cần lưu ý là gan gần như không có dây thần kinh cảm giác đau, nên các tổn thương ở giai đoạn sớm thường rất khó nhận biết. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển đến giai đoạn xơ hóa hoặc xơ gan, khi các triệu chứng rõ ràng như đau bụng hay vàng da mới xuất hiện.

Ở giai đoạn sớm, dấu hiệu thường gặp nhất là:

• Mệt mỏi, thiếu năng lượng, ăn uống kém ngon miệng. 
• Người bệnh có thể cảm thấy cơ thể uể oải dù không làm việc nặng, kèm theo đầy bụng, buồn nôn.
• Cảm giác khó chịu khi ăn các món nhiều dầu mỡ. 

Cần lưu ý rằng đây không phải là những triệu chứng đặc hiệu cho bệnh gan chúng có thể gặp ở nhiều tình trạng sức khỏe khác, nên khi xuất hiện các biểu hiện này, người bệnh cần được kiểm tra để xác định chính xác nguyên nhân, thay vì tự suy đoán.

Khi chức năng gan suy giảm rõ rệt hơn, dấu hiệu đáng lưu ý nhất là:

• Da hoặc lòng trắng mắt chuyển sang màu vàng.
• Nước tiểu có màu vàng sẫm hoặc giống màu nước trà, đây là dấu hiệu cần được thăm khám ngay, không nên chờ đợi triệu chứng tự hết.

Ở giai đoạn bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể xuất hiện:

• Chướng bụng, tích tụ dịch trong ổ bụng (cổ trướng) hoặc phù chân đây không phải là biểu hiện đơn giản của tăng cân mà cần được bác sĩ đánh giá kỹ lưỡng.
• Do gan tham gia sản xuất nhiều loại protein cần thiết cho quá trình đông máu, khi chức năng gan suy giảm nghiêm trọng, người bệnh có thể dễ bầm tím, chảy máu hoặc gặp các bất thường về đông máu mà không do chấn thương rõ ràng.

Hiện tượng cổ trướng (chướng bụng) do tích tụ dịch ổ bụng là dấu hiệu cảnh báo bệnh suy gan đã tiến triển nặng

4. Suy gan có nguy hiểm không?

Suy gan là tình trạng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, do gan đảm nhiệm nhiều chức năng sống còn đối với cơ thể. Nếu để bệnh tiến triển mà không can thiệp, người bệnh có thể đối mặt với nhiều biến chứng nghiêm trọng, bao gồm:

• Rối loạn đông máu nặng: Dẫn đến nguy cơ chảy máu khó kiểm soát, kể cả xuất huyết tự phát mà không do chấn thương
• Cổ trướng và phù toàn thân: Do rối loạn tổng hợp protein và tăng áp lực trong hệ tĩnh mạch cửa
• Bệnh não gan: Tình trạng rối loạn ý thức, lú lẫn do độc tố (đặc biệt là amoniac) không được gan lọc bỏ hiệu quả, tích tụ và ảnh hưởng đến não bộ
• Nhiễm trùng: Chức năng miễn dịch suy giảm khiến người bệnh dễ mắc các nhiễm trùng nghiêm trọng, bao gồm nhiễm trùng dịch cổ trướng
• Suy thận: Suy gan nặng có thể kéo theo suy giảm chức năng thận (hội chứng gan thận)
• Ung thư gan: Đặc biệt ở người có xơ gan lâu năm, nguy cơ tiến triển thành ung thư gan nguyên phát tăng lên đáng kể
• Tử vong: Trong các trường hợp suy gan cấp tính nặng hoặc suy gan mạn giai đoạn cuối không được can thiệp kịp thời, tình trạng này có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng

Chính vì mức độ nguy hiểm này, việc chủ động kiểm tra và sàng lọc gan định kỳ quan trọng hơn nhiều so với việc chờ đợi cơ thể xuất hiện triệu chứng  vì như đã đề cập, gan được xem là một “cơ quan im lặng”, tổn thương giai đoạn đầu thường không gây đau đớn hay biểu hiện rõ ràng.

5. Khi nào nên đến bác sĩ?

Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường như thường xuyên mệt mỏi, chán ăn, vàng da, nước tiểu sẫm màu, bụng to bất thường hoặc dễ bầm tím, người bệnh nên đến bác sĩ kiểm tra để được chẩn đoán và điều trị sớm, không nên chủ quan cho rằng “không đau vùng gan nghĩa là gan vẫn khỏe” – đây là một trong những sai lầm phổ biến khiến nhiều người bỏ lỡ giai đoạn vàng để can thiệp.

Ngoài ra, những người thuộc nhóm nguy cơ cao như người mắc tiểu đường, béo bụng, thừa cân, uống nhiều rượu bia hoặc từng mắc viêm gan virus cũng nên chủ động kiểm tra chức năng gan định kỳ, ngay cả khi chưa có triệu chứng.

Hướng xử trí sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ suy gan cụ thể của từng người bệnh, có thể bao gồm:

• Điều trị nguyên nhân nền: Với suy gan do viêm gan virus, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng virus phù hợp; với suy gan do rượu, việc ngừng hoàn toàn rượu bia là yếu tố tiên quyết; với ngộ độc thuốc hoặc hóa chất, cần có biện pháp giải độc kịp thời.
• Điều trị hỗ trợ chức năng gan: Bao gồm chế độ dinh dưỡng phù hợp, kiểm soát các biến chứng như cổ trướng, rối loạn đông máu, bệnh não gan theo từng giai đoạn bệnh.
• Theo dõi và tầm soát biến chứng: Đặc biệt là tầm soát ung thư gan định kỳ ở người có xơ gan, giúp phát hiện sớm nếu có bất thường.
• Ghép gan: Được cân nhắc trong các trường hợp suy gan giai đoạn cuối không đáp ứng với các phương pháp điều trị khác, đây là phương án điều trị triệt để nhất nhưng đòi hỏi đánh giá kỹ lưỡng và phù hợp với từng người bệnh cụ thể.

6. Phòng ngừa suy gan tại nhà như thế nào?

Việc áp dụng một số biện pháp sau có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc các bệnh gan dẫn đến suy gan, tuy không đảm bảo phòng tránh hoàn toàn tuyệt đối, đặc biệt với các nguyên nhân liên quan đến yếu tố di truyền hoặc bệnh lý tự miễn:

• Hạn chế tối đa hoặc ngừng hoàn toàn việc sử dụng rượu bia.
• Tiêm phòng vắc xin viêm gan B đầy đủ, đặc biệt quan trọng với người chưa có miễn dịch.
• Kiểm soát tốt cân nặng, hạn chế tình trạng béo bụng, thừa cân – yếu tố nguy cơ hàng đầu của gan nhiễm mỡ.
• Xây dựng chế độ ăn uống cân bằng, hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, đường và năng lượng dư thừa.
• Kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tiểu đường, rối loạn chuyển hóa nếu mắc phải.
• Không tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là các loại thuốc giảm đau, hạ sốt liều cao kéo dài mà không có chỉ định của bác sĩ.
• Thận trọng khi sử dụng các loại thảo dược, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc, vì một số có thể gây độc cho gan.
• Khám sức khỏe và tầm soát chức năng gan định kỳ, đặc biệt với người thuộc nhóm nguy cơ cao.

Hạn chế tuyệt đối rượu bia giúp giảm bớt gánh nặng cho gan và phòng ngừa nguy cơ suy gan hiệu quả

Suy gan cần được đánh giá và xử trí dựa trên nguyên nhân, mức độ tổn thương cũng như tình trạng sức khỏe của từng người bệnh. Không nên chờ đến khi xuất hiện các biểu hiện nghiêm trọng mới thăm khám. Đăng ký khám tại Bệnh viện STO Phương Đông để được bác sĩ chuyên khoa đánh giá chức năng gan, xác định nguyên nhân và tư vấn hướng điều trị, theo dõi phù hợp.

Những câu hỏi thường gặp về suy gan