Sổ mũi ở trẻ em kéo dài: Triệu chứng và phương pháp điều trị

Sổ mũi ở trẻ em là triệu chứng quen thuộc nhưng không phải lúc nào cũng xuất phát từ cùng một nguyên nhân. Dịch mũi trong, đặc, thay đổi màu sắc hoặc kéo dài nhiều ngày có thể đi kèm những tình trạng khác nhau như nhiễm virus, dị ứng hay viêm đường hô hấp. Bởi vậy, diễn biến của triệu chứng và những biểu hiện xuất hiện cùng lúc sẽ giúp phụ huynh có cơ sở theo dõi trẻ sát hơn.

1. Nguyên nhân của sổ mũi ở trẻ em

1.1 Nhận biết nguyên nhân qua màu của dịch mũi

Niêm mạc mũi của trẻ tiết ra dịch nhầy nhằm làm ẩm không khí và bẫy giữ vi khuẩn, bụi bẩn. Sự thay đổi màu sắc của dịch mũi là một trong những chỉ dấu lâm sàng phản ánh giai đoạn hoặc tính chất bệnh lý:

• Dịch mũi trắng trong, loãng: Thường gặp ở giai đoạn đầu của cảm lạnh do virus, dị ứng thời tiết hoặc khi trẻ tiếp xúc với môi trường không khí khô.
• Dịch mũi trắng đục: Cho thấy niêm mạc mũi đang bị viêm và sưng nề. Dịch tiết chậm luân chuyển hơn, trở nên đặc hơn; đây có thể là phản ứng tự nhiên của bạch cầu chống lại tác nhân gây bệnh.
• Dịch mũi màu vàng hoặc xanh: Xuất hiện khi hệ miễn dịch (đặc biệt là tế bào bạch cầu) tham gia tiêu diệt vi khuẩn, virus. Enzym từ bạch cầu chết khiến dịch chuyển sang màu vàng hoặc xanh. Nếu tình trạng này xuất hiện vài ngày rồi giảm dần thì thường nằm trong tiến triển bình thường của cảm siêu vi; tuy nhiên, nếu dịch vàng/xanh đặc kéo dài liên tục trên 10–14 ngày kèm mùi hôi, trẻ có nguy cơ bị viêm xoang.

1.2 Nguyên nhân khác dẫn đến sổ mũi ở trẻ

Bên cạnh tác nhân màu sắc dịch nhầy, sổ mũi ở trẻ em còn bắt nguồn từ nhiều yếu tố căn nguyên khác:

• Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện khiến trẻ dễ nhiễm virus hô hấp. Cảm lạnh thường tự giảm sau 5–7 ngày, trong khi cảm cúm dễ gây sốt cao, ho và mệt mỏi toàn thân.
• Do trẻ tiếp xúc với dị nguyên như bụi mịn, phấn hoa, lông động vật, mốc hoặc khói thuốc lá. Trẻ thường chảy nước mũi trong kèm hắt hơi thành tràng và ngứa mũi.
• Xảy ra khi các hốc xoang bị tắc nghẽn ứ đọng dịch, dẫn đến nhiễm trùng kéo dài.
• Tổ chức lympho vùng mũi họng bị viêm phì đại sẽ cản trở đường thở, gây ứ đọng dịch nhầy, khụt khịt và ngủ ngáy.
• Trẻ nhỏ có thể vô tình nhét hạt cây, đồ chơi nhỏ vào mũi khiến trẻ bị tắc nghẽn, chảy dịch mũi một bên có màu bất thường hoặc mùi hôi.
• Trẻ sơ sinh có thể bị khụt khịt do đờm nhầy bào thai chưa đào thải hoàn toàn, hoặc do tình trạng lệch vách ngăn mũi bẩm sinh hay sau chấn thương.

Virus làm sưng niêm mạc mũi, kích thích tiết ra nhiều dịch nhầy để bẫy mầm bệnh và đẩy chúng ra ngoài

2. Triệu chứng sổ mũi ở trẻ em ba mẹ cần lưu ý

Để đánh giá chính xác mức độ ảnh hưởng của sổ mũi, phụ huynh cần phân biệt giữa tình trạng cảm lạnh thông thường và các biến chứng viêm đường hô hấp (như viêm xoang) qua các dấu hiệu lâm sàng:

3. Phương pháp điều trị sổ mũi ở trẻ em

Tùy thuộc vào độ tuổi của bé, cách chăm sóc sẽ khác nhau. Ba mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi thực hiện để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho con:

Dành cho trẻ sơ sinh và trẻ dưới 1 tuổi:

• Sử dụng nước muối sinh lý 0.9% loại dành riêng cho trẻ sơ sinh để làm mềm dịch.
• Dùng dụng cụ hút mũi thủ công dạng bóng bóp nhẹ nhàng, không lạm dụng áp lực quá mạnh làm tổn thương niêm mạc mỏng manh.
• Tuyệt đối không dùng các loại thuốc co mạch hay xịt mũi người lớn cho nhóm tuổi này.

Dành cho trẻ từ 1 đến 2 tuổi:

• Cho trẻ dùng các bài thuốc dân gian lành tính như lá hẹ chưng đường phèn, tắc/chanh đào hấp đường phèn giúp làm dịu niêm mạc họng, dịu ho và long đờm. (Lưu ý mật ong chỉ áp dụng cho trẻ đã tròn 12 tháng tuổi trở lên).
• Nhỏ 1–2 giọt tinh dầu tràm hoặc khuynh diệp vào bát nước ấm hoặc máy phun sương trong phòng ngủ để không khí thông thoáng.

Dành cho trẻ trên 2 tuổi:

• Dạy trẻ xì nhẹ từng bên mũi một vào khăn giấy mềm để tống dịch ra ngoài.
• Khuyến khích trẻ uống nước ấm, nước trái cây tươi giàu Vitamin C để hỗ trợ đề kháng và làm loãng đờm.
• Nếu tình trạng nghi do viêm xoang hoặc nhiễm khuẩn, bác sĩ chuyên khoa sẽ chỉ định phác đồ điều trị thích hợp.

Uống nước ấm giúp làm loãng dịch đờm, xoa dịu vùng họng và giảm tình trạng nghẹt mũi hiệu quả

4. Cách chăm sóc trẻ bị sổ mũi tại nhà

Chăm sóc đúng cách giúp trẻ cảm thấy dễ chịu và hỗ trợ quá trình hồi phục diễn ra nhanh chóng:

• Thực hiện nhỏ 3–4 giọt nước muối sinh lý ấm vào từng bên mũi. Đợi khoảng 30 giây cho dịch mềm ra rồi mới tiến hành hút hoặc xì mũi. Mỗi ngày thực hiện từ 3–4 lần.
• Tắm nhanh cho trẻ bằng nước ấm có pha gừng đập dập và ít muối hột trong phòng kín gió. Hơi gừng ấm hỗ trợ thông thông đường thở và làm ấm cơ thể.
• Thoa tinh dầu tràm/khuynh diệp vào lòng bàn chân, ngực, lưng và mang tất ấm khi đi ngủ.
• Đặt trẻ nằm kê cao đầu khi ngủ để ngăn dịch nhầy chảy ngược vào trong gây nghẹt thở.
• Dùng ngón tay day nhẹ huyệt Nghinh hương (2 bên cánh mũi) từ 1–2 phút giúp làm thông tỷ khiếu, giảm ngạt mũi.
• Không nhỏ nước ép tỏi/gừng tươi vào mũi dễ gây bỏng rát và hoại tử niêm mạc mũi.
• Không hút mũi cho trẻ bằng miệng vì có thể lây truyền vi khuẩn từ miệng người lớn sang trẻ.
• Không tự ý mua kháng sinh hay thuốc xịt co mạch, hơn 90% nguyên nhân là virus, việc tự ý dùng thuốc dễ gây kháng thuốc hoặc lệ thuộc thuốc.

Kê cao đầu khi ngủ giúp dịch nhầy chảy xuống dễ hơn, tránh đọng lại gây tắc nghẽn đường thở và giúp trẻ ngủ ngon giấc

Sổ mũi ở trẻ em thường có thể cải thiện khi nguyên nhân được kiểm soát, nhưng tình trạng kéo dài hoặc liên tục tái diễn cần được xem xét kỹ hơn. Nếu trẻ sổ mũi kèm sốt, ho nhiều, đau tai, khó thở, ăn uống kém hoặc mệt bất thường, phụ huynh nên chủ động đưa trẻ đi khám. Đăng ký thăm khám tại Bệnh viện STO Phương Đông để bác sĩ chuyên khoa đánh giá nguyên nhân, kiểm tra tình trạng hô hấp và hướng dẫn cách chăm sóc phù hợp cho trẻ.

Những câu hỏi thường gặp về sổ mũi ở trẻ em