Vì sao nhóm máu AB hiếm và có thể nhận máu từ những nhóm nào?

Trong hệ nhóm máu ABO, nhóm máu AB thường được nhắc đến là một trong những nhóm có tỷ lệ phân bố thấp hơn so với A, B và O. Đặc điểm mang đồng thời kháng nguyên A và B khiến nhóm máu này có khả năng nhận hồng cầu từ nhiều nhóm ABO khác nhau. Tuy nhiên, không phải mọi người thuộc nhóm AB đều có thể nhận máu từ tất cả các nhóm, bởi yếu tố Rh cũng đóng vai trò quan trọng. Vậy vì sao nhóm máu AB hiếm và người mang nhóm máu này có thể nhận máu từ những nhóm nào?

1. Nhóm máu AB có hiếm không?

Về mặt sinh học huyết học, nhóm máu AB được đặc trưng bởi sự xuất hiện đồng thời của cả hai loại kháng nguyên A và B trên bề mặt tế bào hồng cầu, trong khi phần huyết tương lại hoàn toàn không chứa các kháng thể anti-A và anti-B. Về mặt di truyền, đây là kết quả của hiện tượng biểu hiện đồng trội giữa hai alen A và B.

Trên quy mô toàn cầu, nhóm máu AB là nhóm hiếm nhất trong bốn nhóm máu ABO chính, chỉ chiếm khoảng 4% dân số thế giới. Tại Việt Nam, các thống kê y tế ghi nhận tỷ lệ người mang nhóm máu này chiếm khoảng 6,6% dân số. Khi kết hợp phân loại với hệ Rh, nhóm AB dương tính (AB+) chiếm đa số (khoảng 3,4%), trong khi nhóm AB âm tính (AB−) thuộc hàng cực kỳ hiếm gặp, chỉ xuất hiện ở dưới 1% dân số (khoảng 0,6%).

Lý do cốt lõi khiến nhóm máu AB trở nên hiếm gặp bắt nguồn từ quy luật di truyền Mendel. Một cá thể chỉ có thể sở hữu nhóm máu AB khi nhận đồng thời alen A từ một bên bố (hoặc mẹ) và alen B từ bên còn lại. Dựa trên tỷ lệ phân bố của các gen A và B trong quần thể dân số chung, xác suất để hai alen này ngẫu nhiên kết hợp với nhau đạt tỷ lệ tương đối thấp.

Nhóm máu AB là nhóm máu hiếm nhất trong hệ nhóm máu ABO, chỉ chiếm khoảng 3–5% dân số thế giới và tỷ lệ này tại Việt Nam cũng ở mức tương tự

2. Nhóm máu AB cho và nhận máu như thế nào?

Sự kết hợp độc đáo giữa các kháng nguyên trên màng hồng cầu và sự vắng mặt của kháng thể trong huyết tương tạo nên nguyên tắc truyền máu rất đặc trưng cho nhóm máu AB:

Khả năng nhận và cho tế bào hồng cầu

• Nhận hồng cầu: Người mang nhóm máu AB+ được y khoa gọi là “người nhận hồng cầu toàn năng”. Hệ miễn dịch của họ có thể tiếp nhận an toàn khối hồng cầu từ tất cả các nhóm máu trong hệ ABO (A, B, AB, O) ở cả hai trạng thái Rh dương và Rh âm. Ngược lại, người thuộc nhóm máu AB− tuy nhận được hồng cầu từ cả 4 nhóm ABO nhưng chỉ được phép tiếp nhận máu từ những người cho có yếu tố Rh âm để tránh kích hoạt phản ứng ngưng kết nguy hiểm.
• Cho hồng cầu: Do màng tế bào hồng cầu mang cả hai loại kháng nguyên A và B, người có nhóm máu AB chỉ có thể hiến tế bào hồng cầu cho người có cùng nhóm máu AB (AB+ hiến cho AB+; AB− hiến cho cả AB+ và AB−).

Khả năng nhận và cho huyết tương

Trái ngược hoàn toàn với quy tắc truyền hồng cầu, huyết tương của người nhóm máu AB lại không chứa các kháng thể chống A hay chống B. Do đó, người nhóm máu AB đóng vai trò là “người hiến huyết tương toàn năng”. Huyết tương nhóm AB có thể được truyền an toàn cho bệnh nhân thuộc bất kỳ nhóm máu nào trong hệ ABO mà không lo ngại nguy cơ tan máu cấp tính.

Người sở hữu nhóm máu AB (đặc biệt là AB Rh+) có đặc tính nhận được hồng cầu từ tất cả các nhóm máu khác, nhưng chỉ có thể hiến máu cho người cùng nhóm máu AB

3. Những điều lưu ý đối với người nhóm máu AB

Nhóm máu AB sở hữu những đặc tính sinh học và tâm lý rất riêng. Dưới đây là những lưu ý quan trọng về sức khỏe, dinh dưỡng và thai kỳ mà bạn nên biết:

• Các nghiên cứu dịch tễ học ghi nhận người mang nhóm máu AB có nguy cơ cao hơn một chút đối với các bệnh lý tim mạch, biến cố đột quỵ (do xu hướng dễ hình thành cục máu đông hơn) và bệnh ung thư dạ dày so với những người thuộc nhóm máu O.
• Nhóm máu AB mang đặc tính tiết ít axit dạ dày (giống nhóm A) kết hợp với khả năng thích nghi với đạm động vật (giống nhóm B). Người mang nhóm máu này chuyển hóa tốt nguồn đạm từ hải sản, đậu phụ, trứng và sữa chua, nhưng có thể cảm thấy khó tiêu hóa hơn khi tiêu thụ lượng lớn thịt bò hoặc thịt gà thông thường.
• Người thuộc nhóm máu AB thường siêng năng, tư duy nhạy bén, ứng biến linh hoạt và khéo léo trong giao tiếp. Mặc dù tỏ ra lịch sự và bình tĩnh bên ngoài, đời sống nội tâm của họ lại tương đối nhạy cảm, tâm trạng dễ có những khoảng lặng trầm tư hoặc thay đổi cảm xúc bất ngờ.
• Trong thai kỳ, phụ nữ mang nhóm máu AB ít khi gặp tình trạng bất đồng nhóm máu ABO gây tan máu ở thai nhi do cơ thể không chứa kháng thể anti-A và anti-B. Tuy nhiên, nếu người mẹ có nhóm máu AB Rh− mang thai thai nhi Rh+, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm dự phòng Globulin miễn dịch Rh (RhIg) để ngăn ngừa việc hình thành kháng thể anti-D gây ảnh hưởng đến các lần mang thai tiếp theo.

Mang đặc tính kết hợp của nhóm A và B, người nhóm máu AB nên ưu tiên thực phẩm như hải sản, đậu hũ, rau xanh và sữa chua, đồng thời hạn chế thịt đỏ cùng các món ăn khó tiêu

4. Làm sao biết mình có phải nhóm máu AB không?

Để xác định chính xác bản thân có thuộc nhóm máu AB hay không, bạn cần thực hiện một xét nghiệm định nhóm máu đơn giản tại cơ sở y tế hoặc phòng xét nghiệm.

Quy trình xét nghiệm được tiến hành bằng cách lấy một mẫu máu nhỏ và trộn trực tiếp với các dung dịch thuốc thử chứa kháng thể anti-A, anti-B và anti-D đã biết trước. Kỹ thuật viên sẽ quan sát hiện tượng ngưng kết (vón cục) dưới kính hiển vi hoặc bằng mắt thường:

• Nếu mẫu máu xuất hiện ngưng kết ở cả hai giọt thuốc thử anti-A và anti-B, kết quả xác nhận bạn thuộc nhóm máu AB.
• Sự hiện diện của hiện tượng ngưng kết ở giọt anti-D sẽ quyết định bạn là AB+ hay AB−.

Xét nghiệm định nhóm máu thường được thực hiện trong các trường hợp như chuẩn bị phẫu thuật, khám thai, hiến máu hoặc khi cần xác định nhóm máu phục vụ chăm sóc sức khỏe. Nếu chưa biết nhóm máu của mình, bạn có thể đến Khoa Xét nghiệm của Bệnh viện Đa khoa STO Phương Đông để được tư vấn và hướng dẫn thực hiện xét nghiệm phù hợp.

Nhóm máu AB có tỷ lệ phân bố tương đối thấp do đặc điểm di truyền của các alen quy định kháng nguyên A và B trong hệ ABO. Dù có khả năng nhận hồng cầu từ cả bốn nhóm ABO, người nhóm máu AB vẫn cần lưu ý yếu tố Rh để xác định mức độ tương thích. Cụ thể, AB+ có thể nhận hồng cầu từ các nhóm ABO ở cả Rh dương và âm; trong khi AB− chỉ nên nhận hồng cầu Rh âm theo nguyên tắc tương thích thông thường. Việc truyền máu thực tế vẫn phải dựa trên xét nghiệm hòa hợp và chỉ định của bác sĩ.

Những câu hỏi thường gặp về nhóm máu AB