Ho ở trẻ em kéo dài có đáng lo? Những dấu hiệu cần được chú ý

Ho ở trẻ em là phản xạ bảo vệ giúp đường thở loại bỏ đờm, dịch tiết hoặc các tác nhân kích thích. Tuy nhiên, đặc điểm của cơn ho như ho khan, ho có đờm, ho về đêm hay ho kéo dài có thể cung cấp thêm thông tin về nguyên nhân. Vì vậy, phụ huynh nên quan sát cả thời gian ho và những thay đổi đi kèm thay vì chỉ tập trung vào tần suất cơn ho.

1. Nguyên nhân dẫn đến ho ở trẻ em

Gần 99% các đợt ho cấp tính ở trẻ em xuất phát từ nhiễm trùng do virus. Tuy nhiên, tình trạng ho ở trẻ nhỏ có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau tùy theo đường hô hấp trên, đường hô hấp dưới hoặc yếu tố cơ địa:

• Nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus (Cảm lạnh, cảm cúm): Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Trẻ thường ho đi kèm chảy nước mũi, nghẹt mũi, đau họng hoặc sốt nhẹ.
• Viêm tiểu phế quản: Thường gặp nhất ở trẻ dưới 12 tháng tuổi. Bệnh bắt đầu bằng triệu chứng giống cảm lạnh, sau đó tiến triển gây ho, thở nhanh, khò khè và khó thở.
• Hen phế quản (Suyễn) & Hen dạng ho (CVA): Nguyên nhân hàng đầu gây ho mạn tính ở trẻ. Cơn ho thường tăng lên khi trẻ vận động, tiếp xúc không khí lạnh hoặc dị nguyên; đôi khi ho khan là triệu chứng duy nhất (hen dạng ho).
• Viêm phế quản do vi khuẩn kéo dài (PBB): Là nguyên nhân phổ biến gây ho đờm mạn tính ở trẻ mầm non, xảy ra khi vi khuẩn trú ngụ gây viêm niêm mạc phế quản dai dẳng.
• Hội chứng ho đường thở trên (UACS / Chảy dịch mũi sau): Dịch nhầy từ mũi, xoang hoặc VA chảy xuống thành sau họng kích thích phản xạ ho, đặc biệt là khi trẻ nằm ngủ.
• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Axit và thức ăn trào ngược từ dạ dày gây kích thích cổ họng, khiến trẻ trớ thức ăn, uốn cong lưng hoặc ho ngắt quãng về đêm.
• Viêm thanh khí phế quản (Croup): Do virus gây phù nề vùng thanh quản, đặc trưng bởi tiếng ho sủa (ho ông ổng) và thở rít thì hít vào.
• Ho gà (Bordetella pertussis): Bệnh nhiễm khuẩn gây ra các cơn ho rộ kịch phát (5–15 lượt ho liên tục), sau cơn ho trẻ thở rít hoặc nôn trớ, mặt tím tái do thiếu oxy.
• Hóc dị vật đường thở: Cơn ho sặc sụa xuất hiện đột ngột khi trẻ đang ăn hoặc chơi đồ chơi nhỏ mà không có dấu hiệu cảm sốt trước đó.
• Dị ứng và ô nhiễm môi trường: Khói thuốc lá thụ động, bụi bẩn, phấn hoa, mốc hoặc hóa chất gây kích ứng niêm mạc đường thở của trẻ.

Virus cảm lạnh, cảm cúm gây sưng viêm niêm mạc mũi họng và kích thích phản xạ ho để đẩy đờm nhầy ra ngoài

2. Dấu hiệu phụ huynh cần lưu ý

Để hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán chính xác, phụ huynh cần quan sát kỹ các đặc tính của cơn ho và thời gian diễn tiến:

Phân loại theo thời gian:

• Ho cấp tính: Kéo dài dưới 4 tuần, phần lớn tự khỏi sau khi kết thúc đợt nhiễm virus. Ban đầu trẻ thường ho khan nhẹ, sau 4–5 ngày tăng tiết đờm và đạt đỉnh vào ngày thứ 5–6 trước khi giảm dần.
• Ho mạn tính: Kéo dài từ 4 tuần trở lên (≥ 4 tuần). Đây là dấu hiệu cảnh báo cần được kiểm tra y tế chuyên sâu để tìm bệnh lý tiềm ẩn như hen, PBB, GERD hay giãn phế quản.

Phân loại theo tiếng ho và thời điểm:

• Ho khan: Không có chất tiết đờm, hay gặp trong giai đoạn đầu của cảm cúm, dị ứng hoặc hen dạng ho.
• Ho có đờm: Cổ họng có tiếng ốm ốm, ứ đọng dịch nhầy, gợi ý viêm phế quản do vi khuẩn (PBB), viêm phổi.
• Ho sủa / Ho ông ổng: Tiếng ho vang bôm bốp như tiếng chó sủa, gặp trong viêm thanh quản.
• Ho về đêm: Cơn ho xuất hiện nhiều khi trẻ nằm xuống, thường do chảy dịch mũi sau, viêm xoang hoặc hen phế quản.

Cơn ho gia tăng về đêm do dịch nhầy chảy xuống họng khi nằm phẳng, làm gián đoạn giấc ngủ của trẻ

3. Khi nào nên đến bác sĩ?

Phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm nào sau đây:

• Trẻ sơ sinh dưới 3–4 tháng tuổi xuất hiện cơn ho.
• Trẻ thở nhanh bất thường, thở rít khi hít vào, co rút lồng ngực / hố thượng đòn, phập phồng cánh mũi, tím tái môi hoặc đầu ngón tay.
• Trẻ đột ngột ho sặc sụa, nghẹt thở khi đang chơi hoặc ăn.
• Ho ra máu hoặc ho ra đờm đục có màu xanh, vàng.
• Trẻ mệt mỏi, lơ mơ, quấy khóc không thể dỗ, bỏ bú hoặc bỏ ăn.
• Ho kéo dài trên 2–4 tuần không có xu hướng giảm bớt.
• Cơn ho rộ dữ dội gây nôn trớ liên tục, khiến trẻ mất nước và không thể duy trì dinh dưỡng.

4. Cách chăm sóc trẻ bị ho tại nhà

Chăm sóc đúng cách tại nhà giúp làm dịu niêm mạc họng, hỗ trợ tống đờm và giúp trẻ dễ chịu hơn:

• Tăng cường uống nước ấm: Nước ấm giữ ẩm niêm mạc họng, làm loãng đờm nhầy để trẻ dễ tống ra ngoài. Đối với trẻ nhỏ dưới 6 tháng, hãy tăng cường cho bú mẹ.
• Dùng mật ong (Chỉ dành cho trẻ từ 1 tuổi trở lên): Mật ong pha nước ấm giúp giảm ho tự nhiên hiệu quả. Tuyệt đối không dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi vì nguy cơ ngộ độc bào tử vi khuẩn Clostridium botulinum.
• Vệ sinh mũi họng: Xịt/rửa mũi bằng nước muối sinh lý giúp làm sạch dịch nhầy đờm ở họng và xoang mũi.
• Kê cao đầu & Điều chỉnh môi trường: Kê cao đầu và vai khi trẻ ngủ để tránh dịch chảy ngược xuống họng. Duy trì độ ẩm không khí trong phòng từ 40–60%.
• Bổ sung dinh dưỡng: Cung cấp chế độ ăn giàu dinh dưỡng, bổ sung vitamin C, nhóm B, Kẽm và Sắt để nâng cao sức đề kháng.

Các sai lầm cần tránh khi chăm sóc trẻ:

• Không tự ý dùng kháng sinh: Kháng sinh không diệt được virus (nguyên nhân gây ra 99% đợt ho cấp). Dùng kháng sinh tùy tiện dễ gây kháng thuốc và tác dụng phụ.
• Không tự ý mua thuốc ho không kê đơn / thuốc ức chế ho đặc biệt là trẻ dưới 4–6 tuổi. Phản xạ ho giúp tống đờm vi khuẩn ra ngoài, việc ức chế ho có thể làm đờm ứ đọng gây viêm phổi.
• Không dùng Aspirin cho trẻ em để tránh nguy cơ mắc hội chứng Reye nguy hiểm đến tính mạng.

Cho trẻ uống nước ấm giúp làm loãng dịch đờm, xoa dịu vùng họng bị đau rát và giảm tần suất cơn ho

Ho ở trẻ em không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của bệnh nghiêm trọng, nhưng tình trạng ho kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm sốt, khò khè, thở nhanh, khó thở, tím tái hay mệt bất thường cần được đánh giá y tế. Đăng ký thăm khám tại Bệnh viện STO Phương Đông để bác sĩ chuyên khoa xác định nguyên nhân gây ho, đánh giá tình trạng hô hấp và hướng dẫn chăm sóc, điều trị phù hợp cho trẻ.

Những câu hỏi thường gặp về tình trạng ho ở trẻ em