7 Nguyên tắc không lăng quăng giúp gia đình phòng sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết có thể bắt đầu từ những nơi ít ai ngờ tới như khay nước tủ lạnh, bình hoa, chậu cây hay vật dụng bỏ quên ngoài sân. Đây đều có thể trở thành môi trường để muỗi vằn đẻ trứng và phát triển lăng quăng – giai đoạn đầu trong vòng đời của muỗi truyền virus Dengue. Đáng chú ý, chỉ phun thuốc diệt muỗi trưởng thành sẽ không giải quyết triệt để nguy cơ nếu các ổ sinh sản vẫn tồn tại. Vậy làm thế nào để loại bỏ lăng quăng tận gốc? 7 Nguyên tắc không lăng quăng dưới đây sẽ giúp mỗi gia đình chủ động phòng sốt xuất huyết từ chính không gian sống của mình.

1. Ngăn cản muỗi tiếp xúc với nguồn nước

Để cắt đứt vòng đời sinh sản của muỗi, biện pháp tiên quyết là phải đậy kín toàn bộ các dụng cụ chứa nước sinh hoạt bằng nắp đậy khít, tấm lưới kim loại hoặc lưới nhựa có kích thước mắt lưới dưới 1mm nhằm chặn đứng đường bay vào đẻ trứng. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, nhiều gia đình thường bỏ sót những “góc khuất” ấm áp và kín đáo như khay thoát nước phía sau tủ lạnh hay khay hứng nước điều hòa. 

Bên cạnh đó, những chiếc nắp thùng phuy, lu vại bị nứt vỡ, cong vênh tạo ra khe hở chỉ vài milimet cũng đủ để muỗi xâm nhập, tương tự như các ly nước cúng hay bình hoa thủy sinh đặt trên bàn thờ gia tiên vốn ít được thay rửa thường xuyên.

Đậy kín tất cả các dụng cụ chứa nước sinh hoạt bằng nắp đậy chuyên dụng hoặc màn che nhằm ngăn chặn muỗi vằn tiếp cận và đẻ trứng, cắt đứt vòng đời phát triển của mầm bệnh

2. Sử dụng thiên địch của ấu trùng muỗi

Việc thả các loài cá ăn lăng quăng như cá bảy màu, cá chép nhỏ, cá sọc ngựa hay bọ kiếm vào bể chứa nước lớn, hồ cá cảnh và hòn non bộ là một giải pháp sinh học an toàn và hiệu quả. Dù vậy, phương pháp này sẽ mất tác dụng nếu gia đình thiếu sự kiểm tra định kỳ, để cá chết hoặc thiếu thức ăn khiến mật độ thiên địch không được duy trì lâu dài. 

Đặc biệt, đối với các chậu cây trồng thủy sinh trong nhà như phát tài hay trầu bà, nếu không lựa chọn đúng loài cá phù hợp hoặc lơ là việc thay nước định kỳ, chính những vật trang trí này sẽ nhanh chóng biến thành ổ lăng quăng ngay trong không gian sống.

Thả các loài thiên địch tự nhiên như cá bảy màu, cá lia thia hoặc bọ nước vào bể chứa, hòn non bộ là giải pháp sinh học an toàn giúp tiêu diệt lăng quăng và bọ gậy hiệu quả

3. Sử dụng hóa chất để diệt ấu trùng muỗi

Đối với những khu vực chứa nước không phục vụ mục đích ăn uống như hố ga, cống rãnh hay các công trình đang thi công, người dân có thể sử dụng các chế phẩm sinh học hoặc hóa chất diệt lăng quăng được Bộ Y tế cấp phép như Abate (Temephos). Khi áp dụng, cần tuyệt đối tuân thủ đúng liều lượng khuyến cáo và không tự ý thả hóa chất vào nguồn nước sinh hoạt, ăn uống để tránh gây nguy hại cho sức khỏe. Đồng thời, cần rà soát kỹ và xử lý triệt để các hố ga thu nước mưa ngay trước cửa nhà cũng như những đoạn ống thoát nước thải bị ứ đọng lâu ngày.

4. Không để các vật có thể chứa nước bị đọng nước

Nhằm triệt tiêu môi trường đẻ trứng của muỗi, cần chủ động khoan lỗ thoát nước dưới đáy các chậu cây cảnh, lật úp toàn bộ vật dụng chứa nước khi chưa dùng đến và thiết kế độ dốc thoát nước hợp lý cho các khay hứng. Trên thực tế, nước dư thừa đọng lại ở đĩa lót dưới đáy chậu cây sau mỗi lần tưới là một nguồn nguy cơ rất phổ biến nhưng dễ bị bỏ qua. 

Ngoài ra, những tấm bạt che mưa ngoài sân bị chùng ở giữa tạo thành vũng nước đọng sau mưa, hay khay hứng nước dưới kệ úp bát đĩa trong bếp không được đổ bỏ và lau khô mỗi ngày đều là những điểm trú ngụ lý tưởng của ấu trùng muỗi.

5. Loại bỏ vật chứa

Công tác vệ sinh môi trường đòi hỏi phải thu gom, tiêu hủy hoặc xử lý triệt để các vật dụng phế thải xung quanh khu vực sinh sống như chai lọ vỡ, mảnh sành, vỏ dừa, lốp xe cũ và vỏ đồ hộp. Tuy nhiên, việc dọn dẹp sẽ không trọn vẹn nếu bỏ qua các vị trí khuất tầm nhìn như máng xối thu nước mưa trên mái nhà bị lá cây rụng làm tắc nghẽn, tạo thành các vũng nước đọng trên cao. Tương tự, các loại rác thải đọng nước nằm khuất dưới những bụi cây rậm rạp ngoài sân vườn hoặc tại khe hẹp giữa hai vách nhà liền kề cũng cần được kiểm tra và dọn sạch định kỳ.

Thường xuyên thu gom, lật úp hoặc tiêu hủy các phế thải đọng nước như vỏ lon, lốp xe cũ, mảnh vỡ chai lọ xung quanh nhà để triệt tiêu hoàn toàn nơi trú ngụ và sinh sản của lăng quăng

6. Thường xuyên vệ sinh, làm sạch vật chứa nước

Định kỳ tối thiểu mỗi tuần một lần, các gia đình cần thực hiện cọ rửa kỹ mặt trong của lu, vại, bể nước, bình hoa và các khay chứa nước trước khi thay nước mới. Một sai lầm phổ biến mà nhiều người mắc phải là chỉ đổ bỏ nước cũ và châm nước mới mà không dùng bàn chải cọ rửa thành vật chứa. Do trứng muỗi vằn có khả năng chịu hạn rất cao và bám chặt vào thành dụng cụ suốt nhiều tháng, nên nếu không được loại bỏ cơ học, chúng sẽ lập tức nở thành lăng quăng chỉ sau 1 đến 2 ngày ngay khi tiếp xúc trở lại với nguồn nước mới.

7. Thay đổi hình thức trữ nước

Về lâu dài, cộng đồng được khuyến khích chuyển đổi thói quen trữ nước bằng lu, vại hay thùng hở sang sử dụng trực tiếp hệ thống nước máy, hoặc lắp đặt các bồn chứa inox khép kín có van khóa an toàn. Ngay cả khi đã sử dụng bồn chứa hiện đại trên sân thượng hoặc mái nhà, gia đình vẫn cần thường xuyên kiểm tra tình trạng nắp đậy, bởi tác động của gió bão có thể làm nắp bồn bị xô lệch hoặc hỏng chốt khóa, vô tình mở đường cho muỗi xâm nhập và đẻ trứng trực tiếp vào nguồn nước sinh hoạt.

Chuyển sang sử dụng nguồn nước máy trực tiếp hoặc hệ thống bồn chứa khép kín thay cho lu, vại hở truyền thống giúp giảm thiểu tối đa môi trường thuận lợi cho muỗi sinh sôi

Muốn phòng sốt xuất huyết bền vững, cần kiểm soát muỗi ngay từ giai đoạn sinh sản thay vì chỉ xử lý khi muỗi trưởng thành xuất hiện hoặc dịch bệnh bùng phát. Thực hiện 7 nguyên tắc không lăng quăng, thường xuyên kiểm tra vật dụng chứa nước và loại bỏ nơi đọng nước quanh nhà là những hành động thiết thực giúp hạn chế muỗi vằn phát triển. Mỗi gia đình chủ động xử lý một ổ lăng quăng sẽ góp phần giảm nguy cơ lây truyền bệnh trong cộng đồng. Bệnh viện Đa khoa STO Phương Đông khuyến khích người dân duy trì thói quen phòng chống sốt xuất huyết quanh năm, kết hợp diệt muỗi, phòng muỗi đốt và theo dõi sức khỏe khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh.

Những câu hỏi thường gặp về cách phòng chống sốt xuất huyết