Viêm xoang là gì? Triệu chứng, nguyên nhân và hướng điều trị

Viêm xoang là bệnh lý Tai Mũi Họng thường gặp, xảy ra khi niêm mạc các xoang cạnh mũi bị viêm, phù nề và tăng tiết dịch. Người bệnh có thể gặp nghẹt mũi, chảy dịch mũi, đau hoặc nặng vùng mặt, giảm khứu giác và ho. Tùy nguyên nhân, mức độ và thời gian diễn biến, bệnh có thể là cấp tính hoặc mạn tính. Nhận biết sớm triệu chứng viêm xoang giúp người bệnh chủ động chăm sóc và thăm khám khi cần thiết.

1. Viêm xoang là gì?

Viêm xoang (Sinusitis) là tình trạng viêm nhiễm xảy ra ở lớp niêm mạc lót bên trong các xoang cạnh mũi, những hốc rỗng chứa không khí nằm trong xương sọ mặt, xung quanh mũi. Khi lớp niêm mạc này bị viêm, nó sẽ sưng phù, tăng tiết dịch nhầy, khiến các lỗ thông xoang bị bít tắc, dịch không thể thoát ra ngoài như bình thường, tạo điều kiện cho vi khuẩn hoặc virus phát triển và gây viêm nhiễm nặng hơn.

Cơ thể con người có 4 cặp xoang chính, bao gồm xoang hàm, xoang trán, xoang sàng và xoang bướm, mỗi vị trí khi bị viêm sẽ gây ra các triệu chứng đau nhức tại vùng tương ứng.

Về phân loại, viêm xoang thường được chia theo thời gian diễn biến:

• Viêm xoang cấp tính: Triệu chứng khởi phát đột ngột, thường kéo dài dưới 4 tuần, phần lớn liên quan đến nhiễm trùng đường hô hấp trên.
• Viêm xoang bán cấp: Triệu chứng kéo dài từ 4-12 tuần.
• Viêm xoang mạn tính: Tình trạng viêm kéo dài trên 12 tuần, dù đã điều trị nhưng triệu chứng vẫn tái đi tái lại hoặc không cải thiện hoàn toàn.
• Viêm xoang tái phát: Xảy ra nhiều đợt viêm xoang cấp tính riêng biệt trong một năm, xen kẽ các giai đoạn không có triệu chứng.

Viêm xoang là tình trạng viêm niêm mạc các xoang, gây cản trở lưu thông và dẫn lưu dịch

2. Triệu chứng phổ biến của viêm xoang

Triệu chứng viêm xoang khá đa dạng, có thể khác nhau về mức độ và biểu hiện tùy theo từng người cũng như vị trí xoang bị viêm. Trong đó, việc nhận biết triệu chứng viêm xoang nặng có ý nghĩa quan trọng để người bệnh chủ động thăm khám và điều trị kịp thời, hạn chế nguy cơ biến chứng.

Những triệu chứng thường gặp nhất bao gồm:

• Nghẹt mũi, khó thở qua đường mũi.
• Chảy dịch mũi, có thể là dịch trong, dịch đục hoặc dịch mủ.
• Đau hoặc cảm giác nặng, căng tức vùng mặt, đặc biệt quanh mắt, trán, gò má – tùy vào xoang bị viêm.
• Giảm hoặc mất khứu giác, khó phân biệt mùi.
• Ho, đặc biệt ho nhiều hơn về đêm do dịch mũi chảy xuống họng.
• Đau đầu, đau nhức âm ỉ vùng trán hoặc sau hốc mắt.
• Hơi thở có mùi hôi.
• Mệt mỏi, khó chịu toàn thân.

Một số triệu chứng ít gặp hơn nhưng dễ khiến người bệnh nhầm lẫn với các bệnh lý khác, bao gồm đau răng hàm trên (dễ nhầm với bệnh lý răng miệng), đau tai hoặc cảm giác đầy tai (dễ nhầm với viêm tai giữa), sốt nhẹ kéo dài không rõ nguyên nhân hoặc cảm giác chóng mặt nhẹ. Chính vì sự chồng chéo triệu chứng này, nhiều người bệnh viêm xoang thường đi khám nhầm chuyên khoa trước khi được chẩn đoán chính xác.

Triệu chứng của viêm xoang thường là nghẹt mũi, chảy dịch mũi, đau hoặc nặng vùng mặt, giảm khứu giác

3. Nguyên nhân của viêm xoang là gì?

Viêm xoang hình thành khi lớp niêm mạc xoang bị kích thích, viêm và làm bít tắc các lỗ thông xoang tự nhiên. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này có thể chia thành hai nhóm chính:

3.1 Nhóm nguyên nhân do virus, vi khuẩn

Phần lớn các đợt viêm xoang cấp tính khởi phát sau một đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus, như cảm lạnh thông thường. Khi niêm mạc mũi bị viêm do virus, tình trạng sưng phù có thể lan sang các xoang lân cận, gây tắc nghẽn lỗ thông xoang. 

Nếu tình trạng ứ đọng dịch kéo dài, vi khuẩn có thể phát triển thêm, khiến viêm xoang do virus ban đầu tiến triển thành viêm xoang do vi khuẩn, thường với triệu chứng nặng và kéo dài hơn. Ngoài ra, nhiễm nấm cũng có thể là nguyên nhân gây viêm xoang, đặc biệt ở người có hệ miễn dịch suy yếu.

3.2 Nhóm nguyên nhân khác

Bên cạnh tác nhân nhiễm trùng, nhiều yếu tố khác cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc viêm xoang hoặc khiến bệnh dễ tái phát, bao gồm:

• Dị ứng theo mùa hoặc dị ứng quanh năm (bụi, phấn hoa, lông thú) khiến niêm mạc mũi xoang thường xuyên bị kích ứng, sưng viêm.
• Tiếp xúc với khói thuốc lá, ô nhiễm không khí, hóa chất kích thích.
• Bất thường cấu trúc giải phẫu như vẹo vách ngăn mũi, polyp mũi xoang cản trở lưu thông dịch.
• Thay đổi áp suất đột ngột khi đi máy bay, lặn sâu.
• Hệ miễn dịch suy yếu do bệnh lý nền hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài.
• Bơi lội trong môi trường nước không đảm bảo vệ sinh.
• Sinh hoạt trong môi trường không khí khô hanh kéo dài.

Tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc lá có thể kích thích và làm tổn thương niêm mạc xoang

4. Viêm xoang có nguy hiểm không?

Phần lớn các trường hợp viêm xoang, đặc biệt là viêm xoang cấp tính do virus, có mức độ nhẹ và có thể tự cải thiện hoặc đáp ứng tốt với điều trị. Nếu đang băn khoăn viêm xoang có lây không, người bệnh cần phân biệt nguyên nhân gây viêm xoang, bởi bản thân tình trạng viêm xoang không phải lúc nào cũng lây truyền từ người sang người. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách, đặc biệt là các trường hợp viêm xoang do vi khuẩn hoặc viêm xoang mạn tính kéo dài, bệnh vẫn có thể dẫn đến một số biến chứng đáng lo ngại, bao gồm:

• Viêm xoang mạn tính: Tình trạng viêm kéo dài không dứt điểm, ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống, gây mệt mỏi và giảm khả năng tập trung.
• Polyp mũi xoang: Viêm xoang tái phát nhiều lần có thể dẫn đến hình thành các khối polyp trong hốc mũi, gây nghẹt mũi kéo dài, khó điều trị dứt điểm.
• Viêm tai giữa: Do vị trí giải phẫu liên quan mật thiết giữa mũi xoang và tai, tình trạng viêm có thể lan sang gây viêm tai giữa, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
• Biến chứng ổ mắt: Viêm nhiễm từ xoang sàng (nằm gần hốc mắt) có thể lan sang gây viêm mô tế bào ổ mắt, áp xe ổ mắt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực nếu không xử trí kịp thời.
• Biến chứng nội sọ: Đây là biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng nhất, xảy ra khi nhiễm trùng từ xoang lan vào các cấu trúc nội sọ, gây viêm màng não, áp xe não – tình trạng đe dọa tính mạng cần cấp cứu ngay.
• Viêm xương vùng mặt hoặc trán trong các trường hợp nhiễm trùng nặng lan rộng.

Viêm xoang kéo dài hoặc không được điều trị phù hợp có thể gây biến chứng và ảnh hưởng chất lượng cuộc sống

5. Cách nhận biết viêm xoang sớm

Để nhận biết và chẩn đoán viêm xoang, bác sĩ Tai Mũi Họng sẽ kết hợp khai thác triệu chứng lâm sàng với một số phương pháp thăm khám và cận lâm sàng:

• Hỏi bệnh sử và khám lâm sàng: Đánh giá thời gian, tính chất triệu chứng, kèm theo nội soi mũi bằng dụng cụ chuyên dụng để quan sát trực tiếp tình trạng niêm mạc mũi, dịch tiết và các lỗ thông xoang.
• Nội soi mũi xoang: Sử dụng ống nội soi nhỏ, mềm để quan sát chi tiết bên trong hốc mũi và các lỗ thông xoang, giúp phát hiện tình trạng viêm, phù nề, polyp nếu có.
• Chụp X-quang xoang: Có thể được chỉ định trong một số trường hợp để đánh giá sơ bộ tình trạng các xoang.
• Chụp CT scan xoang: Là phương pháp chẩn đoán hình ảnh chi tiết nhất, giúp đánh giá chính xác mức độ viêm, tình trạng tắc nghẽn và cấu trúc giải phẫu của toàn bộ hệ thống xoang, đặc biệt cần thiết khi cân nhắc phẫu thuật.
• Xét nghiệm dị ứng: Được chỉ định khi nghi ngờ viêm xoang có liên quan đến yếu tố dị ứng, giúp xác định tác nhân gây dị ứng cụ thể.

Việc nhận biết sớm các triệu chứng và chủ động thăm khám khi có dấu hiệu nghi ngờ sẽ giúp chẩn đoán chính xác nguyên nhân, từ đó có hướng điều trị phù hợp, hạn chế bệnh tiến triển sang giai đoạn mạn tính khó điều trị hơn.

6. Viêm xoang có chữa được không?

Với các trường hợp viêm xoang cấp tính, đặc biệt là do virus, bệnh hoàn toàn có thể khỏi trong vòng vài tuần, kể cả khi không cần điều trị đặc hiệu, nhờ khả năng tự hồi phục của cơ thể. Tuy nhiên, với viêm xoang do vi khuẩn hoặc viêm xoang mạn tính, việc điều trị đúng cách đóng vai trò quan trọng để kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa tái phát.

Việc điều trị viêm xoang được xây dựng dựa trên nguyên nhân, mức độ và thời gian diễn biến của bệnh:

• Với viêm xoang nhẹ, cấp tính: Hướng điều trị chủ yếu tập trung vào việc hỗ trợ giảm triệu chứng và giúp niêm mạc mũi xoang phục hồi, như rửa mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý, giữ ẩm không khí, uống đủ nước và nghỉ ngơi hợp lý.
• Với viêm xoang do vi khuẩn hoặc triệu chứng kéo dài: Bác sĩ có thể chỉ định thuốc điều trị phù hợp với nguyên nhân và mức độ viêm cụ thể của từng người bệnh. Việc sử dụng thuốc, đặc biệt là kháng sinh, cần tuân theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, người bệnh không nên tự ý mua và sử dụng, vì dùng sai loại thuốc hoặc không đủ liệu trình có thể khiến vi khuẩn kháng thuốc và bệnh khó điều trị hơn về sau.
• Với viêm xoang mạn tính hoặc có biến chứng cấu trúc (như polyp mũi, vẹo vách ngăn nặng): Trong các trường hợp điều trị nội khoa không đáp ứng hiệu quả, bác sĩ có thể cân nhắc phương pháp phẫu thuật nội soi mũi xoang nhằm giải quyết nguyên nhân gây tắc nghẽn, giúp phục hồi lưu thông tự nhiên của xoang.

7. Một số phương pháp phòng ngừa viêm xoang tại nhà

Việc hình thành lối sống lành mạnh không chỉ giúp phòng ngừa viêm xoang mà còn có lợi cho sức khỏe tổng thể, hạn chế nhiều bệnh lý khác. Một số biện pháp có thể áp dụng gồm:

• Rửa mũi thường xuyên bằng nước muối sinh lý, đặc biệt sau khi tiếp xúc với môi trường nhiều bụi bẩn.
• Giữ ẩm không khí trong nhà, đặc biệt vào mùa hanh khô.
• Hạn chế tiếp xúc với khói thuốc lá, hóa chất kích thích và các tác nhân gây dị ứng đã biết.
• Điều trị dứt điểm các đợt viêm mũi họng, cảm cúm, tránh để kéo dài.
• Uống đủ nước mỗi ngày để giúp dịch nhầy mũi xoang loãng hơn, dễ đào thải.
• Vệ sinh tay thường xuyên, hạn chế đưa tay lên mũi mặt để giảm nguy cơ lây nhiễm.
• Tránh bơi lội hoặc lặn ở vùng nước không đảm bảo vệ sinh.
• Tiêm phòng cúm hằng năm theo khuyến cáo.

Tiêm phòng đầy đủ theo khuyến cáo giúp phòng ngừa một số bệnh nhiễm trùng có thể làm tăng nguy cơ viêm xoang

Viêm xoang là bệnh lý phổ biến nhưng không nên chủ quan, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường. Việc xác định đúng nguyên nhân viêm xoang, mức độ bệnh và điều trị phù hợp giúp kiểm soát triệu chứng, hạn chế tái phát và phòng ngừa biến chứng. Người bệnh không nên tự ý sử dụng kháng sinh hoặc thuốc điều trị kéo dài khi chưa có chỉ định. Nếu đang có dấu hiệu viêm xoang kéo dài hoặc triệu chứng nghiêm trọng, hãy đến Bệnh viện STO Phương Đông để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, chẩn đoán và tư vấn hướng điều trị phù hợp.

Những câu hỏi thường gặp về bệnh viêm xoang