Viêm đường tiết niệu có nguy hiểm không? Biến chứng cần lưu ý

Viêm đường tiết niệu có thể bắt đầu bằng những biểu hiện rất quen thuộc như tiểu buốt, tiểu rắt hoặc liên tục có cảm giác muốn đi tiểu. Đây là những triệu chứng dễ nhận biết nhưng cũng dễ bị xem nhẹ, vì phần lớn người bệnh chỉ nghĩ đơn giản là do uống ít nước hoặc nhịn tiểu lâu. Tuy nhiên, mức độ nhiễm trùng không phải lúc nào cũng tương ứng với cảm giác khó chịu ban đầu có những trường hợp triệu chứng nhẹ nhưng vi khuẩn đã âm thầm tiến triển, và ngược lại. Nếu tác nhân gây bệnh tiếp tục phát triển và lan lên đường tiết niệu trên, tình trạng có thể trở nên nghiêm trọng hơn, gây viêm thận, bể thận cấp, ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng thận và sức khỏe toàn thân. Việc nhận diện đúng giai đoạn bệnh ngay từ đầu vì vậy đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn biến chứng.

1. Viêm đường tiết niệu là gì?

Viêm đường tiết niệu (hay nhiễm khuẩn đường tiết niệu) là tình trạng vi khuẩn xâm nhập và gây viêm tại một hoặc nhiều cơ quan thuộc hệ tiết niệu, gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Nhiễm trùng có thể khu trú ở đường tiết niệu dưới như bàng quang, niệu đạo hoặc lan ngược lên đường tiết niệu trên, đặc biệt là thận, gây ra các biến chứng nghiêm trọng hơn.

Mặc dù khá phổ biến, viêm đường tiết niệu có thể gây nhiều triệu chứng khó chịu như tiểu buốt, tiểu rắt, đau rát vùng bụng dưới và thường xuyên buồn tiểu, ảnh hưởng đến sinh hoạt, công việc và chất lượng giấc ngủ của người bệnh.

Những đối tượng có nguy cơ cao:

• Phụ nữ, đặc biệt phụ nữ mang thai và mãn kinh
• Người thường xuyên nhịn tiểu hoặc vệ sinh vùng kín không đúng cách
• Người có bất thường đường tiết niệu như sỏi thận, phì đại tuyến tiền liệt hoặc dị tật bẩm sinh
• Người mắc đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch
• Người đặt sonde tiểu

Hình ảnh minh họa tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại đường tiết niệu

2. Viêm đường tiết niệu là do đâu?

Viêm đường tiết niệu xảy ra khi hàng rào bảo vệ tự nhiên của đường tiết niệu bị phá vỡ, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập qua niệu đạo, phát triển và gây viêm nhiễm, thường bắt đầu từ bàng quang. Một số nguyên nhân và yếu tố thuận lợi thường gặp gồm:

• Tác nhân vi khuẩn: Escherichia coli (E. coli), một loại vi khuẩn thường có trong đường tiêu hóa, là tác nhân phổ biến nhất gây viêm bàng quang. Bên cạnh đó, một số vi khuẩn lây truyền qua đường tình dục như Chlamydia, vi khuẩn lậu… cũng có thể gây viêm niệu đạo.
• Quan hệ tình dục có thể tạo điều kiện đưa vi khuẩn từ bên ngoài vào niệu đạo và bàng quang. Quan hệ thô bạo hoặc có nhiều bạn tình cũng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiết niệu và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
• Một số thói quen vệ sinh có thể vô tình tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập vào đường tiết niệu:
• Ở nữ giới, lau chùi từ sau ra trước sau khi đi vệ sinh có thể đưa vi khuẩn từ vùng hậu môn về phía niệu đạo.
• Thụt rửa âm đạo quá sâu hoặc sử dụng các sản phẩm có chất tẩy rửa mạnh có thể gây kích ứng và làm mất cân bằng môi trường tự nhiên.
• Ở nam giới, vệ sinh vùng bao quy đầu không sạch có thể khiến cặn bẩn và vi khuẩn tích tụ, làm tăng nguy cơ viêm nhiễm.
• Nhịn tiểu thường xuyên khiến nước tiểu lưu lại lâu trong bàng quang, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển thay vì được đào thải ra ngoài qua đường tiểu.

Quan hệ tình dục thô bạo hoặc có nhiều bạn tình có thể làm tăng nguy cơ viêm đường tiết niệu

3. Dấu hiệu nhận biết viêm đường tiết niệu

Triệu chứng viêm đường tiết niệu có thể khác nhau tùy theo giới tính, vị trí nhiễm trùng và mức độ viêm. Một số biểu hiện thường gặp ở nam và nữ gồm:

3.1 Dấu hiệu ở nam giới

• Nước tiểu bất thường: Nước tiểu có thể chuyển sang màu vàng đục, kèm mùi hôi nồng khó chịu; một số trường hợp có thể xuất hiện máu hoặc mủ trong nước tiểu.
• Rối loạn tiểu tiện: Người bệnh có thể đi tiểu nhiều lần, tiểu lắt nhắt với lượng nước tiểu rất ít, khó kiểm soát nhu cầu đi tiểu hoặc gặp tình trạng bí tiểu.
• Cảm giác đau rát: Xuất hiện cảm giác đau buốt, nóng rát dọc theo niệu đạo khi đi tiểu; một số trường hợp có thể thấy dịch mủ tiết ra tại miệng sáo.
• Đau khi quan hệ: Có thể xuất hiện cảm giác đau vùng bụng dưới trong hoặc sau khi quan hệ tình dục, mức độ đau thay đổi tùy tình trạng viêm nhiễm.

3.2 Dấu hiệu ở nữ giới

• Tiểu nhiều lần: Nhu cầu đi tiểu tăng lên rõ rệt, có thể phải đi tiểu liên tục trong khoảng 15 – 20 phút/lần, đặc biệt gây khó chịu vào ban đêm; lượng nước tiểu mỗi lần thường ít và có thể kèm cảm giác nóng rát.
• Tiểu buốt, tiểu rắt: Xuất hiện cảm giác đau buốt, nóng rát hoặc xót khi nước tiểu đi qua niệu đạo, thường khiến người bệnh khó chịu mỗi lần đi tiểu.
• Đau vùng chậu và bụng dưới: Có thể xuất hiện những cơn đau hoặc cảm giác căng tức ở vùng bụng dưới, tập trung quanh khu vực xương chậu và phía trên xương mu.
• Triệu chứng toàn thân: Khi tình trạng nhiễm trùng lan rộng, người bệnh có thể xuất hiện sốt cao, ớn lạnh, buồn nôn hoặc nôn.

Tiểu nhiều lần là một trong những dấu hiệu thường gặp của viêm đường tiết niệu

4. Viêm đường tiết niệu có nguy hiểm không?

Viêm đường tiết niệu nếu chủ quan, không được điều trị đúng phác đồ hoặc sử dụng kháng sinh không đủ liều có thể khiến tình trạng nhiễm trùng kéo dài, tái phát và gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng.

4.1 Tổn thương thận

Nhiễm trùng từ đường tiết niệu dưới có thể lan ngược lên thận, gây viêm bể thận cấp hoặc mạn tính. Nếu tình trạng kéo dài, người bệnh có nguy cơ tổn thương nhu mô thận, hoại tử nhú thận và suy giảm chức năng thận, thậm chí dẫn đến suy thận mạn trong những trường hợp nặng.

4.2 Nhiễm trùng huyết

Khi vi khuẩn từ hệ tiết niệu xâm nhập vào máu, nhiễm trùng có thể lan rộng ra toàn cơ thể và dẫn đến nhiễm trùng huyết. Trường hợp nặng có thể tiến triển thành sốc nhiễm trùng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

4.3 Ảnh hưởng đến thai kỳ

Viêm đường tiết niệu ở phụ nữ mang thai cần được phát hiện và điều trị sớm vì nhiễm trùng có thể làm tăng nguy cơ biến chứng thai kỳ. Một số trường hợp có thể liên quan đến nhiễm trùng ối, nhiễm trùng bào thai, vỡ ối sớm, sinh non hoặc trẻ sinh ra nhẹ cân.

4.4 Biến chứng ở nam giới

Ở nam giới, tình trạng viêm niệu đạo tái phát hoặc kéo dài có thể gây hẹp niệu đạo và lan sang các cơ quan lân cận, dẫn đến áp-xe tuyến tiền liệt, viêm tinh hoàn hoặc viêm mào tinh hoàn. Nếu tổn thương ảnh hưởng đến đường sinh sản, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ rối loạn chức năng sinh sản và vô sinh.

5. Chẩn đoán và điều trị viêm đường tiết niệu

Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường khi đi tiểu, người bệnh nên chủ động đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ thăm khám, xác định nguyên nhân và đánh giá mức độ bệnh.

5.1 Các phương pháp chẩn đoán 

• Xét nghiệm nước tiểu: Phân tích mẫu nước tiểu giữa dòng nhằm phát hiện sự hiện diện của bạch cầu, hồng cầu hoặc vi khuẩn, qua đó hỗ trợ đánh giá tình trạng nhiễm trùng đường tiết niệu.
• Cấy nước tiểu và kháng sinh đồ: Giúp xác định chính xác chủng vi khuẩn gây bệnh, đồng thời đánh giá độ nhạy với kháng sinh để bác sĩ lựa chọn thuốc điều trị phù hợp.
• Nội soi bàng quang: Thường được chỉ định trong những trường hợp viêm đường tiết niệu tái phát nhiều lần, giúp quan sát trực tiếp bên trong niệu đạo và bàng quang để phát hiện các bất thường liên quan.

5.2 Phương pháp điều trị viêm đường tiết niệu

• Sử dụng thuốc kháng sinh: Đây là phương pháp điều trị chính đối với viêm đường tiết niệu do vi khuẩn. Người bệnh cần sử dụng thuốc đúng loại, đúng liều và đủ thời gian theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý ngừng thuốc ngay cả khi các triệu chứng đã thuyên giảm.
• Thuốc giảm đau: Có thể được sử dụng để hỗ trợ giảm cảm giác đau, buốt và nóng rát khi đi tiểu, giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn.
• Uống đủ nước: Bổ sung đủ nước giúp làm loãng nước tiểu, duy trì lượng nước tiểu và hỗ trợ đào thải vi khuẩn khỏi đường tiết niệu.
• Hạn chế chất kích thích: Nên hạn chế rượu bia, caffeine và các loại đồ uống hoặc thực phẩm có khả năng kích thích bàng quang, đặc biệt trong thời gian đang có triệu chứng.

6. Phòng ngừa viêm tiết niệu tại nhà

Một số thói quen sinh hoạt và chăm sóc đúng cách có thể giúp giảm nguy cơ mắc viêm đường tiết niệu cũng như hạn chế tình trạng bệnh tái phát:

• Uống đủ nước mỗi ngày: Duy trì khoảng 1,5 – 2,5 lít nước/ngày giúp tăng lượng nước tiểu, hỗ trợ quá trình đào thải vi khuẩn ra khỏi đường tiết niệu.
• Vệ sinh vùng kín đúng cách: Sau khi đi tiểu hoặc đại tiện, nên lau từ trước ra sau để hạn chế đưa vi khuẩn từ hậu môn về phía niệu đạo. Vệ sinh nhẹ nhàng bằng nước ấm, tránh thụt rửa sâu hoặc sử dụng các sản phẩm sát khuẩn mạnh.
• Duy trì thói quen đi tiểu lành mạnh: Không nên nhịn tiểu trong thời gian dài. Có thể chủ động đi tiểu trước và sau khi quan hệ tình dục để hỗ trợ làm sạch đường tiết niệu.
• Chú ý vệ sinh khi quan hệ tình dục: Cả hai nên vệ sinh bộ phận sinh dục sạch sẽ trước và sau khi quan hệ; sử dụng bao cao su cũng giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục có thể gây viêm niệu đạo.
• Lựa chọn trang phục thoáng mát: Ưu tiên đồ lót bằng chất liệu cotton, có khả năng thấm hút và thông thoáng; hạn chế mặc quần quá bó sát trong thời gian dài.
• Bổ sung dinh dưỡng hợp lý: Có thể tăng cường các thực phẩm giàu vitamin C như cam, quýt, bưởi; thực phẩm chứa lợi khuẩn Lactobacillus, tỏi hoặc quả nam việt quất nhằm hỗ trợ sức khỏe đường tiết niệu.

Vệ sinh vùng kín đúng cách giúp hạn chế nguy cơ vi khuẩn xâm nhập đường tiết niệu

Đừng để những bất tiện khi đi tiểu trở thành dấu hiệu bị bỏ qua, bởi khoảng thời gian chủ quan ban đầu chính là lúc bệnh có điều kiện tiến triển âm thầm nhất. Viêm đường tiết niệu cần được xác định đúng vị trí nhiễm trùng và nguyên nhân gây bệnh để có hướng xử trí phù hợp, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài trên vài ngày hoặc xuất hiện thêm sốt, ớn lạnh, đau vùng hông lưng những dấu hiệu cảnh báo nhiễm trùng đã lan rộng. 

Bệnh viện STO Phương Đông tiếp nhận thăm khám các bệnh lý tiết niệu, với đội ngũ chuyên khoa hỗ trợ người bệnh kiểm tra, đánh giá đúng tình trạng và lựa chọn hướng điều trị phù hợp, giúp hạn chế tối đa nguy cơ tái phát và biến chứng về sau.

Những câu hỏi thường gặp về viêm tiết niệu