Trào ngược dạ dày kiêng ăn gì? Gợi ý chế độ ăn giúp giảm triệu chứng

Trào ngược dạ dày kiêng ăn gì là vấn đề người bệnh cần quan tâm để hạn chế ợ nóng, ợ chua và cảm giác nóng rát sau ăn. Một số thực phẩm, đồ uống có thể làm tăng nguy cơ trào ngược hoặc khiến triệu chứng trở nên rõ rệt hơn, trong khi những lựa chọn phù hợp có thể hỗ trợ kiểm soát triệu chứng. Bài viết dưới đây sẽ giúp người bệnh nhận biết các thực phẩm nên tránh, nên ăn và những lưu ý trong chế độ ăn uống hằng ngày.

1. Nguyên nhân trào ngược dạ dày

Trào ngược dạ dày thực quản xảy ra khi cơ thắt thực quản dưới bị suy yếu hoặc giãn mở không đúng thời điểm. Khi van này hoạt động kém hiệu quả, axit và dịch vị trong dạ dày sẽ dễ dàng trào ngược lên trên gây ra các triệu chứng khó chịu quen thuộc như ợ nóng, ợ chua.

Trong số các nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, thói quen ăn uống được xem là yếu tố có ảnh hưởng rõ rệt và trực tiếp nhất, đồng thời cũng là yếu tố mà người bệnh hoàn toàn có thể chủ động điều chỉnh. Việc ăn quá no trong một bữa khiến dạ dày căng giãn quá mức, tạo áp lực đẩy dịch vị lên thực quản. 

Bên cạnh đó, nhiều loại thực phẩm khi đi vào cơ thể có thể kích thích dạ dày tiết nhiều axit hơn bình thường, hoặc trực tiếp làm giãn cơ thắt thực quản dưới, khiến “cánh cửa” ngăn axit vốn đã lỏng lẻo càng trở nên kém hiệu quả hơn. Ngoài yếu tố ăn uống, tình trạng thừa cân, thói quen nằm ngay sau khi ăn, hút thuốc lá hay căng thẳng kéo dài cũng góp phần không nhỏ vào việc khởi phát và làm nặng thêm triệu chứng.

Nếu đang băn khoăn trào ngược dạ dày có nguy hiểm không, người bệnh cần chủ động kiểm soát các yếu tố làm bệnh tiến triển, đặc biệt là chế độ ăn uống và sinh hoạt hằng ngày. Chính vì mối liên hệ chặt chẽ giữa chế độ ăn và mức độ trào ngược, việc xây dựng một thực đơn phù hợp được xem là bước quan trọng hàng đầu trong hành trình kiểm soát bệnh.

2. Trào ngược dạ dày kiêng ăn gì?

Mỗi người có thể có mức độ dung nạp thực phẩm khác nhau, không phải ai cũng phản ứng giống nhau với cùng một loại thức ăn. Tuy nhiên, dưới đây là những nhóm thực phẩm thường được khuyến cáo nên hạn chế, vì chúng có thể làm tăng tiết axit hoặc khiến cơ thắt thực quản dưới giãn ra, từ đó khiến triệu chứng trào ngược trở nên nặng nề hơn.

2.1. Thực phẩm nhiều chất béo

Các món đồ chiên rán, thức ăn nhanh hay những miếng thịt mỡ béo ngậy tuy hấp dẫn nhưng lại là “thủ phạm” khiến dạ dày phải làm việc vất vả hơn để tiêu hóa. Quá trình tiêu hóa chất béo kéo dài khiến thức ăn lưu lại trong dạ dày lâu hơn, đồng thời có thể làm giãn cơ thắt thực quản dưới, tạo điều kiện cho axit trào ngược lên trên.

Thực phẩm nhiều chất béo có thể làm chậm quá trình tiêu hóa và khiến tình trạng trào ngược dạ dày dễ xảy ra hơn

2.2. Đồ ăn cay nóng

Ớt, tiêu, mù tạt hay sa tế những gia vị quen thuộc trong nhiều món ăn Việt – lại có khả năng kích thích trực tiếp niêm mạc dạ dày và thực quản, khiến cảm giác nóng rát vốn đã khó chịu càng trở nên trầm trọng hơn. Với người đang trong giai đoạn kiểm soát triệu chứng, nên tạm gác lại thói quen ăn cay để dạ dày có thời gian “nghỉ ngơi”.

2.3. Trái cây và thực phẩm có tính axit cao

Cam, chanh, bưởi, dứa, cà chua hay giấm đều là những thực phẩm giàu vitamin nhưng lại có độ axit tự nhiên khá cao. Khi dung nạp vào cơ thể, chúng có thể làm tăng thêm lượng axit vốn đã dư thừa trong dạ dày người bệnh, khiến cảm giác ợ chua, nóng rát dễ xuất hiện hơn sau bữa ăn.

Các loại trái cây và thực phẩm có tính axit cao như cam, chanh, bưởi, cà chua có thể làm triệu chứng ợ nóng, ợ chua trở nên khó chịu hơn ở một số người

2.4. Đồ uống chứa caffeine

Một tách cà phê buổi sáng, một ly trà đặc hay nước tăng lực tưởng chừng vô hại nhưng lại có thể kích thích dạ dày tiết nhiều axit hơn, đồng thời làm giãn cơ thắt thực quản dưới. Đây là lý do vì sao nhiều người sau khi uống cà phê thường cảm thấy cồn cào, khó chịu vùng thượng vị.

2.5. Rượu bia và nước ngọt có gas

Cồn trong rượu bia trực tiếp làm suy yếu chức năng của cơ thắt thực quản dưới, trong khi lượng khí gas trong nước ngọt lại làm tăng áp lực trong dạ dày, cả hai đều là những yếu tố thúc đẩy trào ngược axit lên thực quản.

Rượu bia và nước ngọt có gas có thể làm tăng cảm giác đầy hơi, ợ hơi và khiến triệu chứng trào ngược dạ dày nặng hơn

2.6. Socola và bạc hà

Nghe có vẻ lạ, nhưng socola và bạc hà vốn thường được xem là giúp thư giãn lại có xu hướng làm giãn cơ thắt thực quản dưới, khiến hàng rào bảo vệ tự nhiên của cơ thể trở nên lỏng lẻo hơn trước sự tấn công của axit dạ dày.

2.7. Thực phẩm chế biến sẵn

Xúc xích, thịt xông khói hay các loại đồ hộp thường chứa nhiều muối, chất bảo quản và chất béo bão hòa, không chỉ khó tiêu hóa mà còn có thể làm rối loạn quá trình tiết axit dạ dày nếu sử dụng thường xuyên trong thời gian dài.

Thực phẩm chế biến sẵn thường chứa nhiều chất béo, muối và gia vị, vì vậy người bị trào ngược dạ dày nên hạn chế sử dụng

3. Người bị trào ngược dạ dày nên ăn gì?

Bên cạnh việc hạn chế các thực phẩm có thể làm nặng triệu chứng, người bị trào ngược dạ dày thực quản nên ưu tiên những thực phẩm ít chất béo, dễ tiêu hóa và phù hợp với khả năng dung nạp của cơ thể. Một số nhóm thực phẩm có thể lựa chọn gồm:

• Yến mạch, bánh mì, cơm và các loại tinh bột ít chất béo có thể được lựa chọn trong chế độ ăn hằng ngày. Nên ăn với lượng vừa phải, tránh ăn quá no để hạn chế tình trạng dạ dày căng đầy và làm tăng nguy cơ trào ngược.
• Các loại rau như bông cải xanh, cải bó xôi, rau chân vịt, đậu que… cung cấp chất xơ và nhiều vitamin, khoáng chất. Nên ưu tiên cách chế biến đơn giản như luộc, hấp hoặc nấu mềm, hạn chế xào nhiều dầu mỡ.
• Trái cây ít acid như chuối, đu đủ, lê, táo và một số loại trái cây ít acid thường dễ dung nạp hơn so với các loại quả có tính acid cao. Tuy nhiên, mức độ đáp ứng có thể khác nhau ở từng người; nếu một loại trái cây làm tăng triệu chứng, nên hạn chế hoặc thay thế bằng lựa chọn khác.
• Thịt gia cầm bỏ da, thịt nạc và cá là những nguồn protein phù hợp khi được chế biến ít chất béo. Nên ưu tiên hấp, luộc hoặc nướng thay vì chiên, rán nhiều dầu mỡ.
• Một số người bệnh có thể sử dụng sữa ít béo hoặc sữa chua với lượng phù hợp. Tuy nhiên, nếu sau khi sử dụng xuất hiện đầy bụng, khó tiêu hoặc triệu chứng trào ngược tăng lên, nên hạn chế và lựa chọn thực phẩm thay thế.

Người bị trào ngược dạ dày nên ưu tiên thực phẩm ít chất béo, giàu chất xơ, dễ tiêu hóa và chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày

4. Những lưu ý khi xây dựng chế độ ăn cho người trào ngược dạ dày

Ngoài việc lựa chọn đúng loại thực phẩm, cách ăn uống và sinh hoạt hằng ngày cũng đóng vai trò không kém phần quan trọng trong việc kiểm soát triệu chứng trào ngược:

• Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì ăn ba bữa lớn, nên chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để giảm áp lực lên dạ dày mỗi lần tiêu hóa.
• Không ăn trước khi ngủ 2-3 giờ: Cho dạ dày đủ thời gian tiêu hóa trước khi nằm xuống, hạn chế nguy cơ trào ngược về đêm.
• Ăn chậm, nhai kỹ: Giúp thức ăn được nghiền nhỏ, giảm gánh nặng cho dạ dày và hỗ trợ tiêu hóa hiệu quả hơn.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Hạn chế áp lực từ mỡ bụng dư thừa chèn ép lên dạ dày
• Uống đủ nước: Giúp hỗ trợ tiêu hóa và trung hòa bớt axit dịch vị.
• Không hút thuốc lá: Vì nicotine có thể làm suy yếu chức năng của cơ thắt thực quản dưới.
• Kê cao đầu khi ngủ: Giúp hạn chế axit trào ngược lên thực quản trong lúc nằm ngủ.

Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát triệu chứng trào ngược dạ dày, nhưng đây chỉ là một phần trong quá trình điều trị tổng thể, không thể thay thế hoàn toàn cho việc thăm khám và điều trị y khoa. Nếu triệu chứng kéo dài, tái phát thường xuyên hoặc xuất hiện các dấu hiệu như khó nuốt, sụt cân, đau ngực, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, người bệnh nên đến Bệnh viện STO Phương Đông để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, xác định nguyên nhân và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.

Những câu hỏi thường gặp về chế độ dinh dưỡng người bị trào ngược dạ dày