Thoái hóa khớp gối: Nguyên nhân, dấu hiệu và các phương pháp điều trị

Thoái hóa khớp gối là dạng thoái hóa khớp thường gặp nhất, xảy ra khi lớp sụn bảo vệ khớp gối bị bào mòn dần theo thời gian, khiến khớp đau, cứng và hạn chế vận động. Bệnh tiến triển âm thầm qua nhiều giai đoạn và có thể dẫn đến biến dạng khớp nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Bài viết dưới đây, Bệnh viện STO Phương Đông sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và các phương pháp điều trị thoái hóa khớp gối hiệu quả.

1. Thoái hóa khớp gối là gì?

Thoái hóa khớp gối (Knee Osteoarthritis) là tình trạng sụn khớp gối bị tổn thương, khiến cho lượng dịch khớp giảm đi rõ rệt. Quá trình tái tạo sụn khớp không đủ để bù đắp vào lớp sụn đã mất đi dẫn đến phản ứng viêm nặng dần theo thời gian. Khi khớp bị tổn thương nghiêm trọng, chất lượng dịch khớp giảm làm tăng ma sát giữa các bề mặt của đầu khớp, sụn bị mài mòn dẫn đến co hẹp khe khớp, ảnh hưởng đến khả năng vận động và gây đau đớn cho người bệnh.

Hình minh họa người ôm đầu gối bị đau khi vận động

Đây là bệnh lý xương khớp phổ biến, thường gặp ở người lớn tuổi hoặc vận động viên thể thao. Theo các thống kê y khoa, thoái hóa khớp gối thường bắt đầu có triệu chứng rõ rệt ở độ tuổi 40-50 và gần như phổ biến ở tuổi 80 dù không phải lúc nào cũng biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Đáng chú ý, dưới 40 tuổi, thoái hóa khớp gối chủ yếu xảy ra ở nam giới, thường liên quan đến chấn thương hoặc bất thường giải phẫu; trong khi từ 40-70 tuổi, nữ giới lại chiếm tỷ lệ mắc bệnh cao hơn hẳn, trước khi tỷ lệ giữa hai giới trở nên tương đương ở độ tuổi cao hơn.

Hiện nay, thoái hóa khớp gối không chỉ xuất hiện ở người già mà còn được ghi nhận ngày càng nhiều ở người trẻ, thậm chí dưới 40 tuổi phần lớn bắt nguồn từ lối sống ít vận động và chế độ dinh dưỡng chưa khoa học.

2. Các nguyên nhân dẫn đến tình trạng thoái hóa khớp gối

Để hiểu vì sao mình bị thoái hóa khớp gối, trước tiên cần hình dung sụn khớp giống như một lớp đệm êm giữa hai đầu xương, giúp khớp gối vận động trơn tru mà không bị đau. Theo thời gian hoặc dưới tác động của nhiều yếu tố khác nhau, lớp đệm này dần mỏng đi, mất khả năng “bảo vệ” và đó chính là lúc thoái hóa khớp gối bắt đầu hình thành. Dưới đây là những yếu tố thường gặp nhất khiến quá trình này diễn ra nhanh hơn.

2.1 Tuổi tác – Nguyên nhân thoái hóa khớp gối​ phổ biến nhất

Cũng giống như da sẽ kém đàn hồi khi về già, sụn khớp cũng “lão hóa” theo năm tháng. Khi tuổi càng cao, khả năng tự tái tạo và phục hồi sụn khớp càng suy giảm, khiến lớp sụn mỏng dần và dễ tổn thương hơn trước những tác động thường ngày. Đây là lý do vì sao thoái hóa khớp gối thường gặp nhiều hơn ở người lớn tuổi, đặc biệt là những người từng làm công việc chân tay nặng nhọc, mang vác nhiều hoặc phải đứng lâu trong thời gian dài.

2.2 Cân nặng – Áp lực âm thầm lên khớp gối mỗi ngày

Khớp gối là nơi phải “gánh” toàn bộ trọng lượng cơ thể mỗi khi bạn đứng, đi lại hay leo cầu thang. Chính vì vậy, cân nặng càng lớn thì áp lực dồn lên khớp gối càng nhiều. Trên thực tế, các nghiên cứu cho thấy chỉ cần tăng thêm 0,45kg cân nặng, áp lực lên khớp gối sẽ tăng thêm khoảng 1,35 đến 1,8kg nghĩa là mức tăng áp lực còn lớn hơn cả mức tăng cân thực tế. Đây chính là lý do người thừa cân, béo phì thường có nguy cơ thoái hóa khớp gối cao hơn hẳn.

Thừa cân, béo phì làm tăng áp lực lên khớp gối khi vận động, từ đó đẩy nhanh quá trình thoái hóa khớp gối

2.3 Giới tính – Vì sao phụ nữ dễ mắc bệnh hơn

Nhiều người thắc mắc vì sao phụ nữ trên 55 tuổi lại được chẩn đoán thoái hóa khớp gối nhiều hơn nam giới. Nguyên nhân đến từ đặc điểm sinh học là dây chằng trước khớp gối ở nữ giới vốn yếu hơn nam giới, cộng thêm thói quen sử dụng giày cao gót trong thời gian dài khiến áp lực dồn lên sụn khớp tăng lên đáng kể, từ đó đẩy nhanh quá trình thoái hóa.

2.4 Yếu tố “bẩm sinh” ít ai ngờ tới

Không phải ai cũng biết rằng thoái hóa khớp gối cũng có thể liên quan đến yếu tố di truyền. Một số người mang các đột biến gen khiến nguy cơ thoái hóa khớp xuất hiện sớm hơn bình thường hoặc có hình dạng xương quanh khớp gối hơi khác biệt so với cấu trúc thông thường khiến sụn khớp tại một số vị trí phải chịu áp lực không đều và dễ bị bào mòn sớm hơn.

2.5 Chấn thương khớp 

Một cú ngã, một va chạm khi chơi thể thao gây đứt dây chằng, nứt hoặc vỡ xương quanh khớp gối tưởng chừng chỉ là chấn thương nhất thời, nhưng thực tế lại có thể để lại hậu quả lâu dài. Khi cấu trúc chịu lực bình thường của khớp gối bị thay đổi do chấn thương, các vị trí sụn khớp sẽ chịu áp lực không đồng đều, tạo điều kiện cho thoái hóa hình thành sớm hơn so với người không có tiền sử chấn thương.

2.6 Vận động viên thể thao 

Những người thường xuyên chơi các môn thể thao đòi hỏi vận động khớp gối nhiều như bóng đá, quần vợt sẽ khiến khớp gối phải “làm việc” với tần suất và cường độ cao hơn người bình thường rất nhiều. Nếu trong quá trình tập luyện từng gặp chấn thương, nguy cơ suy yếu khớp gối và thoái hóa sớm sẽ càng tăng cao hơn nữa.

2.7 Biến chứng từ các bệnh xương khớp khác

Cuối cùng, thoái hóa khớp gối đôi khi không phải là bệnh “khởi phát đầu tiên” mà là hệ quả của một bệnh lý khác. Chẳng hạn, người mắc viêm khớp dạng thấp một bệnh tự miễn gây viêm khớp kéo dài sẽ có nguy cơ thoái hóa khớp gối cao hơn do khớp đã bị tổn thương từ trước. Tương tự, tình trạng bàn chân bẹt (bàn chân không có độ cong tự nhiên) cũng có thể khiến trục chịu lực của toàn bộ chi dưới bị lệch, gián tiếp tạo áp lực bất thường lên khớp gối theo thời gian.

3. Triệu chứng thoái hóa khớp gối​ biểu hiện như thế nào?

Ở giai đoạn đầu, các triệu chứng thoái hóa khớp gối thường khá mờ nhạt và dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề cơ xương khớp thông thường khác, khiến nhiều người chủ quan bỏ qua. Cơn đau ban đầu chỉ xuất hiện thoáng qua khi vận động mạnh, leo cầu thang hoặc đi lại nhiều, và thường giảm hẳn khi nghỉ ngơi – đây chính là lý do khiến bệnh dễ bị bỏ sót trong giai đoạn sớm.

Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, các triệu chứng sẽ tiến triển nặng dần theo thời gian và biểu hiện rõ rệt hơn qua từng giai đoạn:

• Đau khớp gối trở nên thường xuyên hơn, có thể âm ỉ ngay cả khi nghỉ ngơi hoặc vào ban đêm ở giai đoạn nặng.
• Cứng khớp, đặc biệt rõ vào buổi sáng sau khi ngủ dậy hoặc sau thời gian dài không vận động, thường kéo dài dưới 30 phút và giảm dần khi khớp được vận động nhẹ nhàng.
• Phát ra tiếng kêu lạo xạo, lục cục khi cử động do sụn khớp bị bào mòn khiến hai đầu xương cọ xát trực tiếp vào nhau.
• Hạn chế vận động, khó khăn khi đứng lên, ngồi xuống hoặc đi lại
• Sưng, biến dạng khớp ở giai đoạn muộn, có thể nhận thấy trục khớp gối bị lệch rõ rệt, ảnh hưởng đến dáng đi và tăng nguy cơ té ngã.
• Teo cơ quanh khớp do hạn chế vận động trong thời gian dài.

Chính vì triệu chứng giai đoạn đầu khá mơ hồ, nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi tình trạng đã trở nên nghiêm trọng. Vì vậy, nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường dù ở mức độ nhẹ, bạn nên chủ động thăm khám sớm thay vì chờ đợi đến khi cơn đau ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt.

Đau khớp gối khi vận động là triệu chứng điển hình của thoái hóa khớp gối

4. Thoái hóa khớp gối có chữa được không?

Thoái hóa khớp gối là bệnh lý mạn tính do sụn khớp bị bào mòn theo thời gian, vì vậy không thể chữa khỏi hoàn toàn hay khôi phục khớp gối về trạng thái ban đầu như trước khi mắc bệnh.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc người bệnh phải “sống chung” với những cơn đau ngày càng nặng. Trên thực tế, thoái hóa khớp hoàn toàn có thể được điều trị và kiểm soát tốt. Tùy vào mức độ nặng – nhẹ, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp phù hợp như dùng thuốc giảm đau – kháng viêm theo chỉ định, kết hợp vật lý trị liệu, tập luyện phục hồi chức năng và điều chỉnh lối sống. Ở giai đoạn sớm, việc điều trị đúng cách có thể cải thiện triệu chứng hiệu quả và làm chậm đáng kể tốc độ thoái hóa. Với những trường hợp nặng hơn, phẫu thuật có thể được cân nhắc để nâng cao chất lượng cuộc sống.

Điểm mấu chốt quyết định hiệu quả điều trị chính là thời điểm phát hiện bệnh. Nếu muốn kiểm soát thoái hóa khớp đầu gối tốt hơn, bệnh cần được phát hiện càng sớm càng tốt. Ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ như đau khớp gối tái diễn, cứng khớp buổi sáng hoặc tiếng lạo xạo khi vận động, người bệnh nên đến bệnh viện uy tín để được thăm khám, chẩn đoán chính xác thay vì tự điều trị tại nhà hoặc chờ đợi triệu chứng tự thuyên giảm.

5. Phương pháp chẩn đoán thoái hóa ở khớp gối

Để chẩn đoán thoái hóa khớp gối, bác sĩ sẽ thực hiện khám lâm sàng bao gồm kiểm tra vùng khớp gối cụ thể và đánh giá tổng thể tình trạng vận động của người bệnh. Việc thăm khám dựa trên các tiêu chuẩn chẩn đoán thoái hóa khớp gối đã được công nhận trong y khoa, kết hợp cùng một số phương pháp cận lâm sàng có thể được chỉ định tùy theo diễn tiến bệnh:

• Chụp X-quang: Phương pháp cơ bản và quan trọng nhất, giúp xác định mức độ tổn thương của xương và sụn, đồng thời phát hiện sự hiện diện của gai xương nếu có
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): Được lựa chọn trong các trường hợp cần phân tích sâu, đòi hỏi kết quả nhanh chóng và chính xác
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Áp dụng khi kết quả X-quang chưa cung cấp đủ thông tin rõ ràng về tình trạng tổn thương, giúp quan sát chi tiết sụn khớp, dây chằng và các mô mềm xung quanh
• Siêu âm khớp: Được sử dụng khi khớp có dấu hiệu sưng, giúp đánh giá tình trạng viêm và dịch khớp
• Chọc hút dịch khớp: Trong một số trường hợp cần thiết, giúp phân tích tính chất dịch khớp để hỗ trợ chẩn đoán chính xác hơn

Việc chẩn đoán chính xác đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng phác đồ điều trị phù hợp với từng giai đoạn bệnh, giúp hạn chế tối đa các rủi ro và biến chứng có thể xảy ra.

6. Cách phòng ngừa nguy cơ thoái hóa khớp khối

• Giữ cân nặng ổn định: Khớp gối phải chịu toàn bộ trọng lượng cơ thể khi đứng, đi lại hay leo cầu thang, vì vậy tốc độ bào mòn sụn khớp có xu hướng tỷ lệ thuận với cân nặng. Duy trì cân nặng hợp lý sẽ giúp khớp gối hoạt động nhẹ nhàng hơn, giảm đau và hạn chế thoái hóa tiến triển.
• Vận động vừa phải: Nhiều người cho rằng đau khớp thì nên hạn chế vận động, nhưng thực tế ít vận động lại khiến khớp cứng và yếu hơn. Các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ chậm, bơi lội, đạp xe giúp tăng cường sức mạnh cơ quanh khớp gối, hỗ trợ khớp vận động linh hoạt hơn. Điều quan trọng là tập đúng cách, đúng cường độ, tránh các động tác gây áp lực mạnh lên khớp. Nếu đang băn khoăn thoái hóa khớp nên đi bộ không, người bệnh nên lựa chọn hình thức đi bộ phù hợp với mức độ đau và khả năng vận động, tránh tập quá sức.
• Điều chỉnh tư thế sinh hoạt: Các thói quen như ngồi xổm lâu, quỳ gối, leo cầu thang nhiều hoặc mang vác vật nặng đều khiến khớp gối chịu thêm áp lực không cần thiết. Việc điều chỉnh tư thế, xen kẽ thời gian nghỉ ngơi hợp lý sẽ giúp bảo vệ khớp gối tốt hơn trong sinh hoạt hàng ngày.
• Ăn uống khoa học: Nên bổ sung thực phẩm giàu canxi, vitamin D, omega-3 và collagen tự nhiên để hỗ trợ nuôi dưỡng sụn khớp. Đồng thời, nên hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, đường và rượu bia, vì đây là những yếu tố có thể làm gia tăng phản ứng viêm trong cơ thể, ảnh hưởng không tốt đến quá trình thoái hóa khớp.
• Lựa chọn bài tập phù hợp: Bên cạnh đi bộ, người bệnh có thể lựa chọn các bài tập ít tác động lên khớp gối. Việc tìm hiểu thoái hóa khớp gối nên tập gì sẽ giúp lựa chọn bài tập phù hợp với tình trạng khớp, đồng thời hạn chế nguy cơ làm cơn đau hoặc tổn thương tiến triển nặng hơn.
• Theo dõi và thăm khám định kỳ: Bên cạnh các biện pháp trên, việc theo dõi tình trạng khớp gối và thăm khám định kỳ đóng vai trò không kém phần quan trọng. Bạn không nên đợi đến khi cơn đau bùng phát dữ dội mới đi khám, mà nên chủ động kiểm tra sức khỏe xương khớp định kỳ, đặc biệt khi xuất hiện bất kỳ cơn đau nào nghi ngờ liên quan đến thoái hóa khớp. Phát hiện càng sớm, khả năng kiểm soát bệnh và duy trì chức năng vận động càng cao.

Duy trì tập thể dục đều đặn, đúng cách giúp giảm nguy cơ thoái hóa khớp gối theo thời gian

Thoái hóa khớp gối là bệnh lý mạn tính không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Việc chủ động nhận biết các dấu hiệu bất thường ngay từ giai đoạn đầu, kết hợp lối sống lành mạnh và thăm khám định kỳ, sẽ giúp bạn duy trì khả năng vận động và chất lượng cuộc sống lâu dài.

Bệnh viện STO Phương Đông với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị chẩn đoán hình ảnh hiện đại, sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong việc thăm khám, chẩn đoán chính xác và xây dựng phác đồ điều trị thoái hóa khớp gối phù hợp.

Những câu hỏi thường gặp về thoái hóa khớp gối