Thoái hóa cột sống: Dấu hiệu nhận biết và hướng điều trị hiện nay

Thoái hóa cột sống là bệnh lý mạn tính do quá trình lão hóa tự nhiên của cột sống, tiến triển âm thầm và có thể gây đau, cứng khớp, thậm chí chèn ép thần kinh nếu không được phát hiện kịp thời. Bệnh thường gặp ở người trung niên và cao tuổi, nhưng cũng có xu hướng xuất hiện sớm hơn ở người trẻ do nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ dấu hiệu nhận biết, mức độ nguy hiểm và các phương pháp điều trị thoái hóa cột sống hiện nay.

1. Thoái hóa cột sống là gì?

Thoái hóa cột sống (Spondylosis) còn được gọi là viêm xương khớp cột sống, là tình trạng thoái hóa xảy ra ở các thành phần cấu tạo nên cột sống, bao gồm đĩa đệm, dây chằng và diện khớp. Đây là bệnh mạn tính, tiến triển từ từ, gây đau và hạn chế vận động mà không có bản chất viêm nhiễm nguyên phát như một số bệnh lý khớp khác.

Về mặt cơ chế bệnh sinh, quá trình thoái hóa cột sống diễn ra theo một chuỗi biến đổi liên tiếp. Đĩa đệm vốn có vai trò như một lớp “giảm xóc” nằm giữa các đốt sống dần mất nước, giảm độ đàn hồi, trở nên mỏng và kém linh hoạt theo thời gian. Khi lớp đệm này suy yếu, các đốt sống sẽ tiến lại gần nhau hơn và có xu hướng cọ xát trực tiếp vào nhau, gây ra phản ứng đau và viêm tại chỗ. Để đáp ứng với tình trạng mất vững này, cơ thể sẽ tự “bảo vệ” bằng cách hình thành thêm các gai xương xung quanh đốt sống nhằm gia cố sự ổn định. Tuy nhiên, chính các gai xương này khi phát triển quá mức lại có thể chèn ép lên dây thần kinh hoặc tủy sống lân cận, gây ra các triệu chứng đau, tê hoặc yếu chi tùy vào vị trí và mức độ chèn ép.

Hình người ôm lưng hoặc cổ vì đau cột sống

Thoái hóa cột sống có thể xảy ra ở bất kỳ đoạn nào của cột sống, nhưng thường gặp nhất ở hai vị trí: Vùng cổ (thoái hóa cột sống cổ) và vùng thắt lưng (thoái hóa cột sống thắt lưng). Đây là hai khu vực phải chịu tải trọng và vận động linh hoạt nhiều nhất trong sinh hoạt hàng ngày. Về độ tuổi, các dấu hiệu thoái hóa thường bắt đầu xuất hiện âm thầm từ khoảng 30-40 tuổi và trở nên rõ rệt hơn sau tuổi 60 – độ tuổi mà quá trình lão hóa tự nhiên của cột sống đã diễn ra trong thời gian đủ dài để biểu hiện triệu chứng.

Dù vậy, thoái hóa cột sống không chỉ là “bệnh của người già”. Trên thực tế, vẫn có không ít trường hợp người trẻ tuổi mắc bệnh sớm hơn bình thường, thường liên quan đến các yếu tố nguy cơ như tính chất công việc phải duy trì tư thế sai trong thời gian dài, tiền sử chấn thương cột sống hoặc yếu tố di truyền.

2. Các nguyên nhân thoái hóa cột sống

2.1 Thoái hóa cột sống do quá trình lão hóa

Đây được xem là nguyên nhân nền tảng và phổ biến nhất của bệnh. Theo thời gian, đĩa đệm cột sống sẽ dần mất nước và co lại quá trình này thường bắt đầu từ khoảng tuổi 40, khiến các đốt sống mất đi lớp đệm bảo vệ vốn có và tiếp xúc trực tiếp với nhau nhiều hơn. Song song đó, dây chằng quanh cột sống cũng dần cứng lại theo tuổi tác làm giảm độ linh hoạt của toàn bộ cột sống. 

Đây là quá trình sinh lý tự nhiên, gần như không thể tránh khỏi hoàn toàn, nhưng tốc độ tiến triển có thể khác nhau đáng kể giữa từng người, tùy thuộc vào các yếu tố nguy cơ đi kèm.

2.2 Các yếu tố làm tăng nguy cơ thoái hóa cột sống

Bên cạnh yếu tố tuổi tác, một số yếu tố sau được ghi nhận có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh hoặc khiến bệnh khởi phát sớm hơn:

• Giới tính: Nữ giới có xu hướng được ghi nhận mắc thoái hóa cột sống với tỷ lệ cao hơn ở một số nhóm tuổi nhất định.
• Tính chất công việc: Lao động nặng nhọc thường xuyên, công việc đòi hỏi lặp đi lặp lại các động tác cúi, xoay người hoặc nâng vật nặng sẽ tạo áp lực quá tải lên cột sống trong thời gian dài.
• Tư thế sinh hoạt và làm việc sai: Ngồi làm việc sai tư thế trong thời gian dài, đặc biệt phổ biến ở nhóm nhân viên văn phòng, cũng là yếu tố thúc đẩy quá trình thoái hóa diễn ra nhanh hơn.
• Tiền sử chấn thương cột sống: Các chấn thương trước đó tại vùng cột sống có thể làm thay đổi cấu trúc chịu lực bình thường, tạo điều kiện cho thoái hóa khởi phát sớm.
• Bất thường trục chi dưới: Sự lệch trục ở chân có thể gián tiếp gây mất cân bằng lực tác động lên cột sống.
• Tiền sử phẫu thuật cột sống: Có thể ảnh hưởng đến cấu trúc và sự ổn định tự nhiên của cột sống về lâu dài.
• Yếu cơ: Cơ cạnh sống yếu sẽ giảm khả năng nâng đỡ, bảo vệ cột sống trong quá trình vận động.
• Yếu tố di truyền: Có thể ảnh hưởng đến xu hướng hình thành gai xương và tốc độ thoái hóa đĩa đệm ở một số người.
• Hút thuốc lá: Được ghi nhận có liên quan đến tình trạng đau cổ, đau lưng nặng hơn ở người thoái hóa cột sống.
• Thừa cân, béo phì: Làm tăng tải trọng lên cột sống, đặc biệt là vùng thắt lưng.

Hình người ngồi làm việc sai tư thế

3. Triệu chứng thoái hóa cột sống​ nên chú ý sớm

Đặc điểm đáng lưu ý của thoái hóa cột sống là bệnh có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài mà không biểu hiện triệu chứng rõ ràng, đặc biệt ở giai đoạn đầu. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ qua các xét nghiệm hình ảnh học khi thăm khám vì lý do khác. Tuy nhiên, khi triệu chứng xuất hiện, chúng sẽ có xu hướng tăng dần theo mức độ tổn thương, từ các biểu hiện chung, nhẹ nhàng đến các dấu hiệu cụ thể, nghiêm trọng hơn theo từng vị trí tổn thương.

3.1 Ở giai đoạn sớm

Người bệnh thường chỉ cảm nhận những cơn đau nhẹ hoặc cảm giác cứng khớp thoáng qua, đặc biệt rõ khi ngồi lâu một tư thế hoặc sau khi ngủ dậy, thường cải thiện dưới 30 phút sau khi vận động nhẹ nhàng. Đây là dạng đau có “tính chất cơ học” điển hình tăng lên khi vận động và giảm đi khi nghỉ ngơi, khác với đau do nguyên nhân viêm nhiễm hay ung thư thường không giảm khi nghỉ.

Đau âm ỉ vùng cổ hoặc thắt lưng, cứng cột sống và tê bì tay chân có thể là dấu hiệu sớm của thoái hóa cột sống

3.2 Khi bệnh tiến triển

Các triệu chứng sẽ trở nên rõ rệt và đặc hiệu hơn theo vị trí tổn thương:

• Đối với thoái hóa cột sống cổ: Người bệnh thường gặp đau và cứng vùng cổ, có thể tăng lên khi đứng, ngồi lâu, hắt hơi, ho hoặc vận động cổ quá mức. Một số trường hợp có thể xuất hiện đau lan ra phía sau đầu, vùng vai, hoặc cảm giác tê, ngứa ran lan xuống cánh tay khi có tình trạng chèn ép rễ thần kinh vùng cổ.
• Đối với thoái hóa cột sống thắt lưng: Đau vùng lưng dưới là triệu chứng phổ biến nhất, có thể lan xuống mông, đùi, thậm chí đến bàn chân nếu có chèn ép rễ thần kinh tọa. Trường hợp nặng hơn có thể xuất hiện cảm giác yếu chân, khó khăn khi đi lại.

3.3 Ở giai đoạn nặng

Các cơn đau có thể trở nên liên tục thay vì chỉ xuất hiện khi vận động, kèm theo tiếng lục khục khi cử động cột sống, và trong một số trường hợp có thể ghi nhận biến dạng cột sống như gù hoặc vẹo.

Bạn cần lưu ý rằng các triệu chứng trên có thể trùng lặp với nhiều bệnh lý cột sống khác. Vì vậy, nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào kể trên, không nên tự chẩn đoán hay tự điều trị tại nhà, mà nên đến các cơ sở y tế uy tín có chuyên khoa Cơ Xương Khớp để được thăm khám và chẩn đoán chính xác.

4. Thoái hóa cột sống có nguy hiểm không?

Thoái hóa cột sống bản thân nó không đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh và thường không đi kèm các triệu chứng toàn thân như sốt, sụt cân hay thiếu máu đây cũng là đặc điểm giúp phân biệt với các bệnh lý cột sống nguy hiểm khác như nhiễm trùng hay ung thư di căn cột sống.

Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh hoàn toàn có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động và chất lượng cuộc sống lâu dài của người bệnh, bao gồm:

• Chèn ép rễ thần kinh: Khi gai xương hoặc tình trạng thoát vị đĩa đệm gây hẹp lỗ liên hợp, người bệnh có thể xuất hiện đau lan theo đường đi của rễ thần kinh bị chèn ép từ vùng cổ gáy lan ra vai, cánh tay, hoặc từ vùng thắt lưng lan xuống mông, chân.
• Chèn ép tủy sống: Đây là biến chứng nghiêm trọng hơn, đặc biệt ở thoái hóa cột sống cổ, có thể gây yếu tay hoặc yếu cả tứ chi, sự vụng về khi thực hiện các động tác tinh vi như cài nút áo hay buộc dây giày, dáng đi mất thăng bằng, thậm chí rối loạn chức năng đại tiểu tiện.
• Biến dạng cột sống: Tình trạng thoái hóa kéo dài không được can thiệp có thể tiến triển thành gù hoặc vẹo cột sống, ảnh hưởng đến hình dáng và tư thế cơ thể.
• Trượt đốt sống: Xảy ra khi đĩa đệm thoái hóa mất khả năng nâng đỡ, khiến một đốt sống bị trượt khỏi vị trí bình thường, tạo thêm áp lực lên dây thần kinh lân cận.
• Teo cơ, hạn chế vận động kéo dài: Do đau và chèn ép thần kinh mạn tính khiến người bệnh ngại vận động, dẫn đến yếu và teo cơ theo thời gian.

5. Cách chẩn đoán thoái hóa cột sống

Sau khi khai thác bệnh sử và thăm khám lâm sàng, các bác sĩ chuyên môn sẽ thực hiện chẩn đoán bằng các phương pháp cận lâm sàng phù hợp với từng trường hợp cụ thể:

• Chụp X-quang cột sống: Đây là phương pháp chẩn đoán hình ảnh ban đầu, giúp phát hiện các dấu hiệu đặc trưng của thoái hóa như gai xương, hẹp khe khớp, những thay đổi thoái hóa ở đốt sống và diện khớp, cũng như tình trạng vôi hóa mô mềm nếu có.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Được lựa chọn khi cần đánh giá chi tiết cấu trúc thần kinh và mô mềm quanh cột sống, giúp phát hiện chính xác tình trạng thoát vị đĩa đệm hoặc mức độ chèn ép thần kinh, tủy sống. Đây thường không phải xét nghiệm thường quy mà chỉ được chỉ định khi có các dấu hiệu cảnh báo cần đánh giá sâu hơn.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan): Có ưu thế trong đánh giá chi tiết cấu trúc xương và mức độ hẹp lỗ liên hợp đốt sống, thường được cân nhắc trong các trường hợp cần phân tích chuyên sâu về cấu trúc xương hoặc khi người bệnh có chống chỉ định với MRI.

Ngoài các phương pháp hình ảnh học trên, bác sĩ cũng có thể chỉ định thêm một số xét nghiệm khác nhằm loại trừ các bệnh lý cột sống khác có triệu chứng tương tự, như viêm cột sống dính khớp hoặc lao cột sống. Dựa trên kết quả thăm khám lâm sàng kết hợp với các phương pháp cận lâm sàng nêu trên, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp theo từng mức độ tổn thương và tình trạng cụ thể của người bệnh.

hụp cộng hưởng từ (MRI) giúp phát hiện tổn thương đĩa đệm và mức độ thoái hóa cột sống chính xác hơn

6. Hướng điều trị thoái hóa cột sống theo từng mức độ

Việc điều trị thoái hóa cột sống cần được lựa chọn dựa trên mức độ tổn thương và tình trạng cụ thể của từng người bệnh. Cách trị thoái hóa cột sống có thể bao gồm các biện pháp bảo tồn ở giai đoạn nhẹ và chuyển sang can thiệp chuyên sâu hơn khi bệnh tiến triển.

6.1 Mức độ nhẹ 

Với các trường hợp thoái hóa cột sống ở giai đoạn nhẹ, chưa có chèn ép thần kinh rõ rệt, hướng điều trị chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng và làm chậm tiến triển bệnh thông qua các biện pháp không phẫu thuật, bao gồm:

• Điều trị nội khoa bằng thuốc theo chỉ định của bác sĩ nhằm giảm đau, giảm viêm và giãn cơ.
• Vật lý trị liệu để tăng cường sức mạnh cơ cạnh sống, cải thiện tầm vận động.
• Điều chỉnh tư thế sinh hoạt, làm việc phù hợp.
• Duy trì cân nặng hợp lý và tập luyện thể dục đều đặn, vừa sức.

6.2 Mức độ nặng

Đối với các trường hợp thoái hóa cột sống đã gây biến chứng như thoát vị đĩa đệm, trượt đốt sống hoặc hẹp ống sống đặc biệt khi đã điều trị nội khoa tích cực trong một khoảng thời gian đủ dài mà không đạt hiệu quả, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống – bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định can thiệp phẫu thuật. Quyết định phẫu thuật sẽ dựa trên đánh giá toàn diện về mức độ tổn thương, triệu chứng lâm sàng và đáp ứng điều trị trước đó của từng người bệnh.

7. Thoái hóa cột sống có phòng ngừa được không?

Do bản chất thoái hóa cột sống liên quan mật thiết đến quá trình lão hóa tự nhiên vốn không thể ngăn chặn hoàn toàn nên không có biện pháp nào đảm bảo phòng tránh tuyệt đối tình trạng này. Tuy nhiên, việc duy trì các thói quen sinh hoạt lành mạnh có thể giúp làm chậm đáng kể tốc độ thoái hóa và giảm nguy cơ khởi phát sớm, bao gồm:

• Tránh mang vác, bê xách vật nặng không đúng tư thế.
• Ngồi đúng tư thế, hạn chế ngồi quá lâu một chỗ, nên đứng dậy vận động sau mỗi 1-2 giờ làm việc.
• Tránh các động tác vặn người, cúi gập quá mức hoặc rung giật đột ngột.
• Duy trì cân nặng hợp lý, tránh thừa cân béo phì.
• Xây dựng chế độ ăn uống giàu canxi, vitamin D và các dưỡng chất có lợi cho xương khớp. Người bệnh cũng có thể tìm hiểu thoái hóa cột sống nên ăn gì để lựa chọn thực phẩm phù hợp và hỗ trợ sức khỏe xương khớp.
• Thường xuyên tập luyện thể dục thể thao phù hợp như đi bộ, bơi lội, yoga để tăng cường sức mạnh cơ cạnh sống.
• Không hút thuốc lá.
• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt với người làm công việc lao động nặng hoặc có yếu tố nguy cơ, nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

Thoái hóa cột sống là bệnh lý mạn tính khó tránh khỏi hoàn toàn theo tuổi tác, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Việc chủ động nhận biết các dấu hiệu bất thường, thăm khám kịp thời và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp bạn hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng, bảo vệ khả năng vận động lâu dài.

Bệnh viện STO Phương Đông với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị chẩn đoán hình ảnh hiện đại, sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong việc thăm khám, chẩn đoán chính xác và xây dựng phác đồ điều trị thoái hóa cột sống phù hợp.

Những câu hỏi thường gặp về thoái hóa cột sống