Tiếng ngáy xuất hiện thỉnh thoảng sau một ngày mệt mỏi có thể không đáng lo, nhưng ngủ ngáy thường xuyên hoặc ngáy kèm ngừng thở, thở hổn hển và buồn ngủ ban ngày lại cần được chú ý. Tình trạng này có thể liên quan đến sự cản trở luồng khí qua đường hô hấp trong khi ngủ và đôi khi là biểu hiện của một rối loạn giấc ngủ cần được đánh giá.
1. Ngủ ngáy là gì?
Ngủ ngáy (ngáy khi ngủ) là hiện tượng phát ra âm thanh trong quá trình ngủ, xảy ra khi luồng không khí đi qua đường hô hấp trên bị thu hẹp. Sự thu hẹp này có thể xuất hiện tại mũi, miệng hoặc họng, khiến các mô mềm xung quanh như vòm họng, khẩu cái mềm, lưỡi gà, amidan và đáy lưỡi rung động theo dòng khí và tạo thành tiếng ngáy. Mức độ tiếng ngáy có thể khác nhau ở mỗi người, từ âm thanh nhỏ đến tiếng ngáy rất lớn, có trường hợp lên tới khoảng 80 dB.
Ngủ ngáy có thể ảnh hưởng đến cả người bệnh và những người xung quanh. Đối với người ngủ cùng, tiếng ngáy lớn và kéo dài có thể làm gián đoạn giấc ngủ, gây khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt chung của gia đình.
Ngủ ngáy là tình trạng phát ra âm thanh khi ngủ do luồng khí đi qua đường hô hấp bị cản trở, làm các mô vùng họng rung lên
Đối với bản thân người bệnh, nếu ngủ ngáy đi kèm tình trạng tắc nghẽn hoặc hẹp đường thở, giấc ngủ có thể bị gián đoạn nhiều lần mà người bệnh không nhận biết rõ. Những lần thức giấc ngắn này làm giảm chất lượng giấc ngủ và khiến cơ thể, não bộ không được nghỉ ngơi đầy đủ. Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi, uể oải, đau đầu vào buổi sáng, đồng thời giảm khả năng tập trung và ghi nhớ, dễ buồn ngủ vào ban ngày.
Nếu tình trạng kéo dài, đặc biệt khi liên quan đến ngưng thở khi ngủ, chất lượng giấc ngủ suy giảm có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và khả năng sinh hoạt, làm việc hằng ngày. Tình trạng buồn ngủ quá mức vào ban ngày cũng có thể làm giảm sự tỉnh táo và tăng nguy cơ mất an toàn khi lái xe hoặc vận hành máy móc.
2. Nguyên nhân ngủ ngáy
Một số nguyên nhân và yếu tố làm tăng nguy cơ ngủ ngáy thường gặp gồm:
- Thừa cân, béo phì làm tăng lượng mỡ vùng cổ và thu hẹp đường thở.
- Uống rượu bia, sử dụng thuốc an thần khiến cơ vùng họng giãn hơn khi ngủ.
- Hút thuốc lá gây kích ứng, viêm và phù nề đường hô hấp.
- Nằm ngửa khi ngủ khiến lưỡi và mô mềm vùng họng dễ tụt ra sau, làm hẹp đường thở.
- Thiếu ngủ, mệt mỏi làm tăng tình trạng giãn cơ vùng họng khi ngủ.
- Ăn quá no hoặc ăn sát giờ ngủ, đặc biệt sử dụng nhiều chất béo và rượu bia, có thể làm tăng nguy cơ trào ngược và khiến tình trạng ngáy nặng hơn.
Uống rượu bia, đặc biệt trước khi ngủ, có thể làm giãn các cơ vùng họng và khiến tình trạng ngủ ngáy dễ xuất hiện hoặc trở nên rõ hơn
Ngủ ngáy có thể là dấu hiệu của bệnh lý:
Không phải trường hợp ngủ ngáy nào cũng là dấu hiệu của bệnh. Tuy nhiên, ngủ ngáy thường xuyên, ngáy to kèm những khoảng im lặng bất thường trong khi ngủ, sau đó thở hổn hển hoặc nghẹn thở có thể là biểu hiện của hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA).
Do đó, người thường xuyên ngủ ngáy, đặc biệt khi có ngưng thở khi ngủ, thức giấc vì nghẹn hoặc khó thở, đau đầu buổi sáng, buồn ngủ nhiều vào ban ngày, nên đi khám để được đánh giá nguyên nhân và nguy cơ ngưng thở khi ngủ.
3. Những đối tượng dễ bị ngủ ngáy
Một số nhóm có nguy cơ ngủ ngáy cao hơn, bao gồm:
- Nam giới: Có nguy cơ ngủ ngáy và ngưng thở khi ngủ cao hơn nữ giới, đặc biệt ở tuổi trung niên.
- Người trung niên và lớn tuổi: Theo tuổi tác, trương lực cơ vùng họng có xu hướng giảm, khiến đường thở dễ bị thu hẹp khi ngủ.
- Người có bất thường về cấu trúc đường hô hấp: Chẳng hạn như vẹo vách ngăn mũi, polyp mũi, amidan hoặc VA phì đại, lưỡi gà dài, phì đại đáy lưỡi, hàm dưới nhỏ hoặc lẹm và một số bất thường khác ở vùng mũi họng.
- Phụ nữ mang thai: Thay đổi nội tiết, tăng cân và tình trạng niêm mạc đường hô hấp bị phù nề trong thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ ngủ ngáy.
- Phụ nữ giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh: Sự thay đổi nội tiết tố và các thay đổi về cơ thể theo tuổi có thể làm nguy cơ ngủ ngáy và ngưng thở khi ngủ tăng lên.
Nam giới có nguy cơ ngủ ngáy cao hơn nữ giới, một phần do sự khác biệt về cấu trúc đường thở và các yếu tố nguy cơ liên quan
4. Dấu hiệu ngủ ngáy thường gặp
Triệu chứng ngủ ngáy trên lâm sàng được phân loại thành 3 cấp độ:
- Cấp độ 1 (Mức độ nhẹ): Tiếng ngáy xuất hiện ít, âm lượng không to, ngáy không liên tục và thường biến mất khi người bệnh chuyển sang tư thế nằm nghiêng.
- Cấp độ 2 (Mức độ vừa): Tiếng ngáy to hơn, tần suất xuất hiện thường xuyên hơn, nhưng vẫn thuyên giảm khi điều chỉnh sang tư thế nằm nghiêng.
- Cấp độ 3 (Mức độ nặng): Tiếng ngáy rất to xuất hiện ở mọi tư thế nằm ngủ. Ngáy kèm theo các cơn thở hổn hển, nghẹt thở hoặc giật mình tỉnh giấc giữa đêm do thiếu oxy. Buổi sáng thức dậy, người bệnh thường đau đầu, mệt mỏi, uể oải, suy giảm tập trung và cực kỳ buồn ngủ vào ban ngày.
5. Ngủ ngáy có chữa được không?
Ngủ ngáy có thể được cải thiện hoặc điều trị, tùy thuộc vào nguyên nhân, mức độ tắc nghẽn đường thở và tình trạng sức khỏe của từng người. Trước khi điều trị, bác sĩ sẽ thăm khám để xác định nguyên nhân và đánh giá nguy cơ ngưng thở khi ngủ.
5.1 Khi nào nên đi khám?
Người bệnh nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa liên quan đến giấc ngủ nếu:
- Ngủ ngáy thường xuyên, tiếng ngáy lớn và kéo dài.
- Ngáy kèm theo những khoảng ngừng thở, thở hổn hển hoặc nghẹn thở khi ngủ.
- Thường xuyên buồn ngủ vào ban ngày, đau đầu khi thức dậy hoặc giảm khả năng tập trung.
- Có tăng huyết áp hoặc nghi ngờ mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ.
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định đo đa ký giấc ngủ hoặc các phương pháp đánh giá khác để xác định tình trạng ngưng thở khi ngủ và mức độ bệnh.
5.2 Các phương pháp điều trị ngủ ngáy
Phương pháp điều trị được lựa chọn dựa trên nguyên nhân và mức độ tắc nghẽn đường thở. Một số phương pháp thường được áp dụng gồm:
- Điều chỉnh lối sống giúp kiểm soát các yếu tố làm tăng tình trạng ngủ ngáy như thừa cân, uống rượu bia, hút thuốc, thiếu ngủ hoặc tư thế nằm ngửa.
- Khí cụ hỗ trợ đường thở như khí cụ đưa hàm dưới ra trước có thể được chỉ định cho một số trường hợp ngáy nguyên phát hoặc ngưng thở khi ngủ mức độ nhẹ đến trung bình.
- CPAP sử dụng áp lực dương liên tục để giữ đường thở không bị tắc nghẽn trong khi ngủ. Đây là một trong những phương pháp điều trị chính đối với người mắc ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, đặc biệt ở mức độ trung bình đến nặng.
- Phẫu thuật hoặc thủ thuật đường thở có thể được cân nhắc khi ngủ ngáy liên quan đến bất thường về cấu trúc như amidan, VA phì đại, vẹo vách ngăn mũi, phì đại cuốn mũi hoặc các bất thường khác ở vùng mũi họng. Tùy nguyên nhân, bác sĩ có thể lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp.
Việc điều trị không nên áp dụng một phương pháp chung cho tất cả người bệnh. Người thường xuyên ngủ ngáy, đặc biệt khi có dấu hiệu ngưng thở hoặc buồn ngủ nhiều vào ban ngày, nên được thăm khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
6. Cách cải thiện tình trạng ngủ ngáy tại nhà
Đối với trường hợp ngủ ngáy nhẹ hoặc ngáy nguyên phát, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp hỗ trợ tại nhà như:
- Nằm nghiêng khi ngủ giúp hạn chế tình trạng lưỡi và mô mềm vùng họng tụt ra sau, từ đó hỗ trợ duy trì đường thở thông thoáng.
- Kê cao đầu khi ngủ có thể giúp cải thiện lưu thông không khí qua đường hô hấp trên.
- Kiểm soát cân nặng và giảm cân nếu đang thừa cân, béo phì để hạn chế tình trạng thu hẹp đường thở.
- Hạn chế rượu bia, thuốc lá và thuốc an thần, đặc biệt vào thời điểm trước khi ngủ.
- Ăn uống hợp lý, tránh ăn quá no hoặc ăn sát giờ đi ngủ, nhất là các thực phẩm nhiều chất béo.
- Vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý khi cần thiết và duy trì độ ẩm phù hợp trong phòng ngủ.
- Tập luyện cơ lưỡi và cơ vùng hầu họng theo hướng dẫn phù hợp có thể hỗ trợ cải thiện trương lực cơ đường thở.
Kê cao đầu khi ngủ ở mức phù hợp có thể giúp đường thở thông thoáng hơn và hạn chế tình trạng ngủ ngáy ở một số người
Ngủ ngáy có thể chỉ liên quan đến đặc điểm đường thở hoặc thói quen ngủ, nhưng cũng có thể đi kèm các vấn đề sức khỏe cần được kiểm tra, đặc biệt khi tiếng ngáy lớn, kéo dài hoặc xuất hiện cùng những khoảng ngừng thở. Thay vì chỉ tìm cách làm giảm tiếng ngáy, người bệnh nên chú ý đến các biểu hiện đi kèm để xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng xử trí phù hợp. Nếu tình trạng ngủ ngáy kéo dài, ảnh hưởng đến giấc ngủ hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường khi ngủ, người bệnh có thể đăng ký thăm khám tại chuyên khoa của Bệnh viện STO Phương Đông để được bác sĩ đánh giá và tư vấn hướng kiểm tra phù hợp.
Những câu hỏi thường gặp về ngủ ngáy
Ngủ ngáy có lây không và có di truyền trong gia đình không?
Ngủ ngáy không phải bệnh truyền nhiễm nên không lây từ người này sang người khác. Tuy nhiên, tình trạng này có thể liên quan đến yếu tố gia đình, chẳng hạn như đặc điểm cấu trúc đường thở, hình thái xương hàm hoặc xu hướng thừa cân, béo phì.
Bài tập cơ lưỡi và thổi kèn saxophone có giúp giảm ngủ ngáy không?
Một số bài tập cơ lưỡi và cơ vùng hầu họng có thể giúp cải thiện trương lực cơ đường thở, từ đó hỗ trợ giảm mức độ ngáy ở một số trường hợp. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào nguyên nhân gây ngáy và các bài tập này không thay thế cho việc thăm khám, điều trị khi người bệnh có ngưng thở khi ngủ.
Vì sao ăn quá no vào buổi tối có thể khiến ngủ ngáy nặng hơn?
Ăn quá no hoặc ăn sát giờ ngủ có thể làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày – thực quản, gây kích ứng vùng họng và ảnh hưởng đến đường thở. Vì vậy, người thường xuyên ngủ ngáy nên hạn chế ăn quá nhiều hoặc sử dụng thực phẩm nhiều chất béo ngay trước khi đi ngủ.
Kê cao đầu khi ngủ bao nhiêu là phù hợp để giảm ngáy?
Có thể kê cao phần đầu và thân trên khi ngủ để hỗ trợ giảm tình trạng hẹp đường thở ở một số người. Tuy nhiên, không có một độ cao cố định phù hợp cho tất cả mọi người. Gối nên được điều chỉnh để đầu, cổ và cột sống nằm ở tư thế tự nhiên, tránh gập hoặc vặn cổ gây đau mỏi.
