Cách điều trị mề đay do lạnh và phòng ngừa tái phát hiệu quả tại nhà

Nổi mẩn đỏ, ngứa ngáy mỗi khi thời tiết chuyển lạnh hoặc tiếp xúc với nước lạnh có thể khiến người mắc mề đay do lạnh gặp nhiều bất tiện trong sinh hoạt. Nếu không kiểm soát tốt các yếu tố kích thích, triệu chứng có thể tiếp tục xuất hiện khi cơ thể gặp nhiệt độ thấp. Để cải thiện tình trạng này, người bệnh cần kết hợp giữ ấm, hạn chế tiếp xúc với lạnh và điều trị phù hợp theo mức độ triệu chứng. Vậy mề đay do lạnh phải làm sao để giảm ngứa, kiểm soát phản ứng dị ứng và hạn chế tái phát?

1. Bệnh mề đay do lạnh là gì?

Nổi mề đay do lạnh (Cold Urticaria) hay dị ứng lạnh là một dạng dị ứng phát ban xuất hiện khi da tiếp xúc trực tiếp với nhiệt độ lạnh hoặc sự thay đổi nhiệt độ môi trường đột ngột. Khi phơi nhiễm với các tác nhân lạnh như không khí rét, nước lạnh, vật lạnh hay thực phẩm lạnh, tế bào mast (dưỡng bào) trên da bị kích hoạt giải phóng lượng lớn histamine cùng các chất trung gian hóa học gây viêm vào mô da. Quá trình này làm gia tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến hiện tượng sẩn phù, phát ban đỏ và ngứa ngáy dữ dội.

Phần lớn các đợt bùng phát diễn ra khi nhiệt độ môi trường hạ xuống dưới 4,4°C, đặc biệt là trong điều kiện thời tiết mưa gió hoặc ẩm ướt. Bệnh lý này thuộc dạng mề đay mạn tính tương đối hiếm gặp, chỉ ảnh hưởng đến khoảng 0,05% dân số toàn cầu. Mề đay do lạnh phổ biến hơn ở thanh thiếu niên và người trẻ tuổi, trong đó tỷ lệ mắc ở nữ giới cao gấp đôi so với nam giới.

Về mặt căn nguyên, bệnh bao gồm hai dạng chính:

• Mề đay lạnh nguyên phát: Chiếm đa số các trường hợp, chưa xác định được nguyên nhân đơn lẻ rõ ràng.
• Mề đay lạnh thứ phát: Liên quan đến các bệnh lý tiềm ẩn như nhiễm virus đường hô hấp (Mycoplasma, bạch cầu đơn nhân, viêm gan), bệnh tự miễn (viêm khớp dạng thấp) hoặc ung thư hạch bạch huyết.

Theo thời gian phát bệnh, mề đay lạnh mắc phải thường bùng phát triệu chứng sau 2–5 phút tiếp xúc và tự biến mất sau 1–2 giờ; trong khi dạng di truyền có thể xuất hiện muộn hơn (sau 24–48 giờ) và kéo dài nhiều ngày.

Mề đay do lạnh là phản ứng dị ứng của da khi tiếp xúc đột ngột với không khí lạnh, nước lạnh hoặc gió rét, kích thích cơ thể giải phóng histamin gây ngứa ngáy khó chịu

2. Các dấu hiệu nhận biết mề đay khi trời lạnh

Biểu hiện của bệnh mề đay do lạnh có thể từ nhẹ đến nghiêm trọng tùy thuộc vào cơ địa nhạy cảm của từng người:

• Xuất hiện các vết ban đỏ, sẩn phù nổi gờ trên bề mặt da gây ngứa ngáy hoặc nóng rát tại vùng da tiếp xúc trực tiếp với lạnh.
• Khi môi, lưỡi hoặc tay cầm nắm thực phẩm lạnh, uống nước đá hay ăn kem, các vùng niêm mạc này có thể bị sưng phù nề rõ rệt.
• Một đặc điểm lâm sàng rất đặc trưng là các phản ứng ngứa ngáy và sẩn đỏ thường có xu hướng bùng phát dữ dội hơn trong quá trình làn da bắt đầu ấm lên trở lại.
• Khi người bệnh tiếp xúc với lạnh toàn thân (như bơi trong nước lạnh hoặc ở lâu trong phòng lạnh sâu), phản ứng có thể lan rộng toàn cơ thể. Người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu ớn lạnh, bất tỉnh, nhịp tim nhanh và tụt huyết áp.
• Nếu sưng phù lan đến họng và lưỡi gây phù nề thanh quản, người bệnh sẽ bị co thắt đường thở, khó thở, thở khò khè, tụt huyết áp và có thể dẫn đến sốc phản vệ nguy hiểm tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Dấu hiệu đặc trưng của mề đay do lạnh là tình trạng da nổi các vết ban đỏ, sẩn phù sưng tấy kèm theo cảm giác ngứa râm ran ngay sau khi tiếp xúc với nhiệt độ thấp

3. Phương pháp giảm ngứa do mề đay

Để cải thiện tình trạng ngứa ngáy khó chịu và kiểm soát phản ứng dị ứng, người bệnh cần phối hợp giữa chăm sóc tại nhà và áp dụng phác đồ y khoa:

• Khác với các dạng dị ứng thông thường, người bị mề đay do lạnh tuyệt đối không được chườm đá trực tiếp hoặc tắm nước lạnh để giảm ngứa, vì nhiệt độ thấp sẽ kích hoạt phản ứng bùng phát mẩn đỏ nghiêm trọng hơn.
• Thoa kem dưỡng ẩm dịu nhẹ không hương liệu (chứa ceramide hoặc glycerin) sau khi tắm giúp phục hồi hàng rào bảo vệ da, giảm độ nhạy cảm của da trước thời tiết.
• Cung cấp đủ nước ấm giúp da mềm mại và hỗ trợ cơ thể đào thải histamine nhanh hơn. Thức uống trà gừng ấm giúp làm dịu cơ thể, hỗ trợ tán hàn và giảm cảm giác khó chịu.
• Tắm nước ấm nấu từ lá tía tô, lá khế, trà xanh hoặc hòa bột yến mạch vào nước ấm giúp làm dịu da và giảm ngứa nhẹ an toàn.

Khi bị mề đay do lạnh, người bệnh tuyệt đối không được chườm đá trực tiếp lên vùng da tổn thương vì nhiệt độ thấp sẽ kích thích phản ứng dị ứng bùng phát nghiêm trọng hơn

4. Mề đay do lạnh có ngừa được không?

Mặc dù chưa thể chữa dứt điểm hoàn toàn cơ địa dị ứng, bạn hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả sự bùng phát của mề đay do lạnh thông qua các thói quen sinh hoạt hàng ngày:

• Khi thời tiết chuyển lạnh hoặc khi ra ngoài trời rét, hãy mặc đủ áo ấm, đeo găng tay, khăn quàng cổ và khẩu trang để hạn chế tối đa vùng da phơi nhiễm với gió lạnh.
• Hạn chế ăn kem, uống nước đá hoặc cầm nắm đồ lạnh trực tiếp để ngăn ngừa sưng phù môi, lưỡi và họng.
• Luôn kiểm tra nhiệt độ nước trước khi tắm hoặc đi bơi; tuyệt đối tránh tham gia bơi lội ở những nơi nước quá lạnh.
• Sử dụng thuốc kháng histamine trước khi phơi nhiễm với môi trường lạnh theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
• Nếu phải tiến hành phẫu thuật gây mê toàn thân, người bệnh cần báo trước về tình trạng mề đay lạnh để nhân viên y tế chủ động giữ ấm phòng mổ, đắp chăn ấm và làm ấm dịch truyền tĩnh mạch.

Mề đay do lạnh hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa bằng cách mặc đủ ấm, che chắn kỹ các vùng da hở và hạn chế tiếp xúc đột ngột với môi trường lạnh giá

5. Khi nào nên đến gặp bác sĩ?

Người bệnh nên chủ động thăm khám chuyên khoa trong các trường hợp sau:

• Các triệu chứng nổi mẩn đỏ, ngứa ngáy kéo dài, lan rộng hoặc tái phát nhiều lần gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.
• Cần chẩn đoán xác định bệnh thông qua Bài kiểm tra test đá viên (Ice-cube test) – tiêu chuẩn vàng giúp theo dõi phản ứng sẩn phù sau khi đặt viên đá bọc nilon lên cẳng tay 3–5 phút. Bác sĩ cũng có thể chỉ định xét nghiệm công thức máu, IgE hoặc CRP để tìm nguyên nhân thứ phát.

Mề đay do lạnh có thể được kiểm soát bằng cách hạn chế tiếp xúc với nhiệt độ thấp, giữ ấm cơ thể và sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc hoặc thử tiếp xúc với nước lạnh để kiểm tra phản ứng, đặc biệt khi từng có biểu hiện dị ứng toàn thân. Nếu xuất hiện khó thở, sưng lưỡi, sưng họng, choáng hoặc ngất, cần gọi cấp cứu ngay vì đây có thể là dấu hiệu phản vệ. Khi triệu chứng tái diễn hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, hãy thăm khám tại Bệnh viện STO Phương Đông để được đánh giá và tư vấn phương pháp kiểm soát phù hợp.

Những câu hỏi thường gặp về bệnh mề đay do lạnh