Loãng xương là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

Loãng xương là bệnh lý chuyển hóa xương thường gặp xảy ra khi mật độ khoáng xương giảm và cấu trúc xương dần suy yếu, khiến xương trở nên giòn, dễ gãy ngay cả sau những va chạm nhẹ hoặc cú ngã thông thường. Điều đáng lo ngại là bệnh tiến triển âm thầm trong nhiều năm và thường chỉ được phát hiện khi đã xảy ra gãy xương hoặc biến chứng. Vậy loãng xương là gì, nguyên nhân nào làm tăng nguy cơ mắc bệnh, dấu hiệu nhận biết ra sao và loãng xương có chữa được không? Hãy cùng Bệnh viện STO Phương Đông tìm hiểu trong bài viết dưới đây để chủ động phát hiện sớm và bảo vệ sức khỏe hệ xương khớp.

1. Loãng xương là gì?

Loãng xương (Osteoporosis) hay còn gọi là bệnh giòn xương hoặc xốp xương là tình trạng rối loạn chuyển hóa của bộ xương khiến mật độ chất khoáng trong xương giảm dần theo thời gian, đồng thời cấu trúc bên trong xương cũng suy yếu. Hậu quả là xương trở nên mỏng manh, xốp và dễ tổn thương hơn dẫn đến nguy cơ gãy xương tăng cao ngay cả khi chỉ gặp chấn thương nhẹ như trẹo chân, va đập hoặc té ngã từ tư thế đứng.

Loãng xương khiến xương suy yếu, dễ gãy và gây đau nhức, ảnh hưởng đến khả năng vận động

Về quá trình hình thành, xương trong cơ thể không phải là cấu trúc “tĩnh” mà luôn ở trạng thái đổi mới liên tục xương cũ liên tục bị phá vỡ (quá trình hủy xương) và xương mới được tạo ra để thay thế (quá trình tạo xương). Ở giai đoạn trẻ, quá trình tạo xương diễn ra nhanh hơn hủy xương, giúp khối lượng xương tăng dần và đạt đỉnh cao nhất vào khoảng 20-30 tuổi. Tuy nhiên, khi bước vào giai đoạn lớn tuổi hơn, đặc biệt là sau tuổi 30-40, tốc độ hủy xương dần vượt qua tốc độ tạo xương, khiến khối lượng xương giảm dần theo thời gian và cuối cùng dẫn đến loãng xương nếu không được kiểm soát tốt.

Nhóm đối tượng dễ mắc bệnh, loãng xương là bệnh lý phổ biến chỉ xếp sau các bệnh lý tim mạch về mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Bệnh thường gặp nhiều nhất ở phụ nữ sau mãn kinh do sự sụt giảm nội tiết tố estrogen khiến quá trình mất xương diễn ra nhanh hơn đáng kể và ở nam giới lớn tuổi. Hiện nay, ước tính có khoảng 1/3 số phụ nữ và 1/8 số nam giới trên 50 tuổi có nguy cơ mắc loãng xương.

2. Nguyên nhân dẫn đến bệnh loãng xương

Loãng xương được chia thành hai nhóm nguyên nhân chính: loãng xương nguyên phát và loãng xương thứ phát.

2.1 Nguyên nhân nguyên phát

Loãng xương nguyên phát chiếm phần lớn các trường hợp, xảy ra do quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể mà không tìm thấy một bệnh lý nền cụ thể nào gây ra. Nhóm này thường gặp ở hai đối tượng chính:

• Phụ nữ sau mãn kinh: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, liên quan trực tiếp đến sự sụt giảm mạnh nội tiết tố estrogen – Hormone có vai trò quan trọng trong việc duy trì mật độ xương. Khi thiếu hụt estrogen, quá trình hủy xương diễn ra nhanh hơn nhiều so với tạo xương, khiến xương mất chất khoáng nhanh chóng trong khoảng 10 năm đầu sau mãn kinh.
• Người cao tuổi (cả nam và nữ): Ở độ tuổi này, khả năng hấp thu canxi của cơ thể giảm, đồng thời quá trình tạo xương tự nhiên cũng suy yếu dần theo tuổi tác, dẫn đến mất xương toàn thân ở cả hai loại xương (xương xốp và xương đặc).

Suy giảm estrogen sau mãn kinh làm tăng nguy cơ loãng xương ở phụ nữ

2.2 Nguyên nhân nguyên phát

Loãng xương thứ phát xảy ra khi có một nguyên nhân hoặc bệnh lý nền cụ thể làm tăng tốc quá trình mất xương, bao gồm:

• Một số bệnh lý nội tiết: như cường giáp, đái tháo đường
• Bệnh lý về khớp: đặc biệt là viêm khớp dạng thấp
• Bệnh lý tiêu hóa: ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng như bệnh celiac, viêm ruột, hoặc sau phẫu thuật cắt dạ dày
• Sử dụng một số loại thuốc trong thời gian dài: đặc biệt là nhóm thuốc corticosteroid, cùng một số thuốc lợi tiểu hoặc thuốc chống đông máu
• Bệnh lý thận mạn tính: ảnh hưởng đến khả năng chuyển hóa canxi và vitamin D của cơ thể

2.3 Nhóm yếu tố tăng nguy cơ loãng xương

Bên cạnh hai nhóm nguyên nhân chính trên, một số yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được cũng góp phần đáng kể vào việc thúc đẩy quá trình loãng xương, bao gồm: 

• Chế độ ăn thiếu canxi và vitamin D.
• Lối sống ít vận động, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia.
• Thể trạng gầy, nhỏ con (do khối lượng xương nền tảng thấp hơn). 
• Yếu tố di truyền cũng đóng vai trò nhất định nếu trong gia đình có người thân từng bị loãng xương hoặc gãy xương hông, nguy cơ mắc bệnh của các thành viên khác cũng sẽ cao hơn.

3. Triệu chứng của bệnh loãng xương

Một trong những đặc điểm đáng lưu ý nhất của loãng xương là bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến nhiều người không hề biết mình đang mắc bệnh cho đến khi xương đã yếu đi đáng kể.

Ở giai đoạn nhẹ, khó nhận biết: Người bệnh có thể chỉ cảm thấy đau nhức mơ hồ, không rõ ràng ở các đầu xương hoặc dọc theo các xương dài, đôi khi có cảm giác như bị kim châm nhẹ. Cảm giác đau này thường dễ bị nhầm lẫn với các biểu hiện đau nhức thông thường do làm việc nhiều, thay đổi thời tiết hoặc lão hóa tự nhiên, nên ít khi khiến người bệnh chủ động đi khám.

Khi bệnh tiến triển hơn, các dấu hiệu bắt đầu rõ rệt hơn:

• Đau âm ỉ, kéo dài ở các vùng xương chịu tải trọng của cơ thể như cột sống, thắt lưng, xương chậu, xương hông, đầu gối – cơn đau thường tăng lên khi vận động, đi lại, đứng ngồi lâu và thuyên giảm khi nằm nghỉ
• Khó khăn khi thực hiện các động tác như cúi gập người hoặc xoay người
• Giảm dần chiều cao theo thời gian – đây là dấu hiệu gợi ý tình trạng xẹp đốt sống (gãy lún) đang âm thầm xảy ra
• Gù lưng, dáng đi khom dần – hậu quả của tình trạng nhiều đốt sống bị xẹp lún tích lũy theo thời gian

Ở giai đoạn nặng, biểu hiện rõ ràng nhất và cũng thường là dấu hiệu đầu tiên khiến người bệnh phát hiện ra mình mắc loãng xương chính là gãy xương  có thể xảy ra ở cột sống, cổ xương đùi hoặc cổ tay, đôi khi chỉ sau một va chạm rất nhẹ hoặc thậm chí không có chấn thương rõ ràng nào. Đặc biệt, tình trạng gãy lún đốt sống có thể biểu hiện bằng cơn đau lưng cấp tính xuất hiện đột ngột, sau đó giảm dần trong khoảng một tuần, nhưng nếu cơn đau kéo dài hoặc tái phát, cần được thăm khám để loại trừ các nguyên nhân khác.

Nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào kể trên nhất là tình trạng giảm chiều cao, đau lưng không rõ nguyên nhân ở người lớn tuổi, hoặc từng bị gãy xương sau chấn thương nhẹ, bạn nên chủ động đến cơ sở y tế uy tín để được thăm khám và tầm soát sớm.

Người mắc loãng xương nặng có nguy cơ gù lưng, khom lưng do xẹp đốt sống

4. Chẩn đoán loãng xương như thế nào?

Khi có các dấu hiệu đáng ngờ như đã đề cập ở trên, bạn nên đến các bệnh viện uy tín, có chuyên khoa Cơ Xương Khớp để được các bác sĩ thăm khám và thực hiện chẩn đoán chính xác thông qua các phương pháp sau:

• Đo mật độ xương bằng phương pháp DEXA (hoặc DXA): Đây là phương pháp chẩn đoán tiêu chuẩn và phổ biến nhất hiện nay, sử dụng tia X năng lượng kép để đo lượng chất khoáng trong xương, thường được thực hiện tại vùng cột sống thắt lưng, cổ xương đùi hoặc cổ tay. Đây là thủ thuật không gây đau đớn, chỉ mất vài phút thực hiện.
• Chụp X-quang: Giúp phát hiện các dấu hiệu gián tiếp của loãng xương như giảm mật độ cản quang của xương, hoặc quan trọng hơn là phát hiện tình trạng gãy xương, đặc biệt là gãy lún đốt sống – kể cả những trường hợp không có triệu chứng rõ ràng.
• Xét nghiệm máu và nước tiểu: Được chỉ định để kiểm tra nồng độ canxi, vitamin D, chức năng tuyến giáp, tuyến cận giáp và một số chỉ số khác, giúp tìm kiếm các nguyên nhân thứ phát có thể gây mất xương mà người bệnh chưa biết.

5. Loãng xương có chữa được không?

Loãng xương là bệnh lý mạn tính và hiện chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn, do đây là quá trình liên quan đến sự mất cân bằng chuyển hóa xương diễn ra trong thời gian dài. Tuy nhiên, tin đáng mừng là bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát và làm chậm tiến triển hiệu quả nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, giúp giảm đáng kể nguy cơ gãy xương – biến chứng nguy hiểm nhất của bệnh.

Tùy theo mức độ loãng xương, độ tuổi, giới tính và tình trạng sức khỏe tổng thể của từng người bệnh, bác sĩ sẽ đưa ra phương pháp điều trị phù hợp, có thể bao gồm:

• Bổ sung canxi và vitamin D: Đây là nền tảng cơ bản trong điều trị loãng xương ở mọi mức độ, giúp cung cấp đủ nguyên liệu cần thiết cho quá trình tạo xương.
• Điều trị bằng thuốc: Với các trường hợp loãng xương đã được chẩn đoán rõ ràng hoặc có nguy cơ gãy xương cao, bác sĩ có thể chỉ định các nhóm thuốc chuyên biệt giúp làm chậm quá trình hủy xương hoặc kích thích tạo xương mới, tùy thuộc vào mức độ nặng nhẹ và đặc điểm riêng của từng bệnh nhân.
• Vật lý trị liệu và tập luyện theo hướng dẫn: Giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp, cải thiện khả năng giữ thăng bằng, từ đó giảm nguy cơ té ngã – một trong những nguyên nhân trực tiếp gây gãy xương ở người loãng xương.
• Can thiệp trong trường hợp đã gãy xương: Tùy vị trí và mức độ gãy, bác sĩ có thể chỉ định các biện pháp từ đeo nẹp, cố định đến can thiệp phẫu thuật để xử lý ổ gãy.

Vật lý trị liệu giúp cải thiện khả năng vận động và hỗ trợ điều trị loãng xương

Để đảm bảo an toàn và phù hợp với tình trạng sức khỏe, người bệnh nên được bác sĩ đánh giá trước khi sử dụng các thuốc và sản phẩm hỗ trợ điều trị loãng xương. Việc lựa chọn và điều chỉnh thuốc nên được thực hiện tại chuyên khoa phù hợp, dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên môn.

Việc sử dụng thuốc điều trị loãng xương, bao gồm cả canxi và vitamin D liều cao cần phải được cho phép và theo dõi bởi bác sĩ chuyên môn. Người bệnh không nên tự ý mua thuốc hoặc thực phẩm chức năng để sử dụng, vì việc bổ sung sai liều lượng hoặc không phù hợp với tình trạng sức khỏe có thể gây ra các tác dụng phụ không mong muốn.

 6. Cách phòng ngừa loãng xương ngay tại nhà

Một chế độ dinh dưỡng phù hợp có thể góp phần duy trì mật độ xương và giảm nguy cơ mất xương theo thời gian. Nếu đang tìm hiểu loãng xương nên ăn gì, người bệnh nên ưu tiên các thực phẩm giàu canxi, vitamin D và dưỡng chất cần thiết cho sức khỏe xương, đồng thời hạn chế những loại đồ uống có thể ảnh hưởng đến quá trình hấp thu và chuyển hóa canxi.

Chế độ ăn uống

• Bổ sung đầy đủ thực phẩm giàu canxi trong khẩu phần ăn hàng ngày như sữa và các chế phẩm từ sữa, cá, các loại đậu, rau lá xanh đậm.
• Đảm bảo đủ vitamin D thông qua thực phẩm hoặc tắm nắng hợp lý vào buổi sáng sớm, vì vitamin D đóng vai trò quan trọng giúp cơ thể hấp thu canxi hiệu quả.
• Hạn chế rượu bia, cà phê và nước uống có gas, vì tiêu thụ quá mức có thể ảnh hưởng xấu đến khả năng hấp thu và giữ canxi của xương.

Vận động thể chất

• Duy trì tập luyện đều đặn với các bài tập chịu tải trọng cơ thể như đi bộ, chạy bộ nhẹ nhàng, khiêu vũ, hoặc các bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp phù hợp với thể trạng.
• Tránh lối sống ít vận động hoặc nằm nghỉ tại giường kéo dài, vì bất động lâu ngày là một trong những yếu tố thúc đẩy mất xương nhanh chóng.
• Với người đã được chẩn đoán loãng xương, nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tập luyện để tránh các động tác có nguy cơ gây gãy xương.

Rèn luyện thể chất mỗi ngày góp phần duy trì mật độ xương và phòng ngừa loãng xương

Khám sức khỏe định kỳ

• Không hút thuốc lá, vì đây là yếu tố có hại rõ rệt đến sức khỏe xương.
• Chủ động đo mật độ xương định kỳ, đặc biệt với phụ nữ sau mãn kinh hoặc người trên 50 tuổi có các yếu tố nguy cơ khác.
• Thực hiện các biện pháp phòng ngừa té ngã trong sinh hoạt hàng ngày, như đảm bảo ánh sáng đầy đủ trong nhà, sử dụng thiết bị hỗ trợ đi lại nếu cần, và loại bỏ các vật cản dễ gây vấp ngã.

Loãng xương là bệnh lý tiến triển âm thầm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Việc chủ động xây dựng lối sống lành mạnh, bổ sung dinh dưỡng hợp lý và thăm khám định kỳ sẽ giúp bảo vệ sức khỏe hệ xương khớp và giảm thiểu đáng kể nguy cơ gãy xương về lâu dài.

Bệnh viện STO Phương Đông với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị chẩn đoán hiện đại, sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong việc thăm khám, đo mật độ xương và xây dựng phác đồ điều trị loãng xương phù hợp.

Những câu hỏi thường gặp về bệnh loãng xương