Các nhóm máu ở người gồm những nhóm nào? Đặc điểm từng nhóm máu

Các nhóm máu ở người có đặc điểm khác nhau dựa trên sự hiện diện hoặc vắng mặt của những kháng nguyên trên bề mặt hồng cầu. Trong đó, hệ nhóm máu ABO và Rh được sử dụng phổ biến trong xét nghiệm và truyền máu. Việc hiểu rõ các nhóm máu giúp mỗi người chủ động hơn khi kiểm tra sức khỏe, hiến máu hoặc cần truyền máu trong những tình huống y tế.

1. Các nhóm máu ở người?

Xét theo góc độ y khoa, nhóm máu là một hệ thống phân loại các dạng máu dựa trên sự xuất hiện hoặc vắng mặt của các protein đặc hiệu gọi là kháng nguyên nằm trên bề mặt hồng cầu, cùng các kháng thể tương ứng trong huyết thanh. Theo thống kê từ Hội Truyền máu Quốc tế (ISBT), y học hiện đại đã ghi nhận 47 hệ nhóm máu hồng cầu khác nhau với hàng trăm kháng nguyên bề mặt.

Mặc dù tồn tại hàng chục hệ nhóm máu, nhưng sự phối hợp giữa hai hệ thống cốt lõi là hệ ABO và hệ Rh (Rhesus) được áp dụng phổ biến nhất trong thực hành lâm sàng. Sự kết hợp giữa đặc tính của hai hệ này tạo thành 8 nhóm máu chính và phổ biến nhất ở người bao gồm: A+, A-, B+, B-, AB+, AB-, O+ và O-.

Cơ thể người có nhiều hệ nhóm máu khác nhau, trong đó hệ ABO và hệ Rh là hai hệ nhóm máu quan trọng nhất được áp dụng phổ biến trong y khoa

2. Các hệ nhóm máu quan trọng nhất

Hệ nhóm máu ABO

Hệ ABO được phân chia dựa trên hai loại kháng nguyên A, B trên hồng cầu và các kháng thể Anti-A, Anti-B có trong huyết thanh:

• Nhóm máu A: Hồng cầu mang kháng nguyên A và huyết thanh chứa kháng thể Anti-B. Người mang nhóm máu A có nguy cơ mắc bệnh tim mạch và ung thư dạ dày cao hơn nhẹ so với các nhóm máu khác.
• Nhóm máu B: Hồng cầu chứa kháng nguyên B và huyết thanh có kháng thể Anti-A. Nhóm máu này cũng có liên quan nhẹ đến nguy cơ gia tăng các bệnh lý tim mạch và suy giảm trí nhớ.
• Nhóm máu AB: Hồng cầu biểu hiện đồng thời cả hai kháng nguyên A và B, trong khi huyết thanh hoàn toàn không chứa kháng thể Anti-A lẫn Anti-B.
• Nhóm máu O: Hồng cầu không có cả kháng nguyên A lẫn B, nhưng huyết thanh đồng thời sở hữu hai loại kháng thể Anti-A và Anti-B. Người nhóm máu O thường có nguy cơ loét dạ dày cao hơn nhẹ.

Tại Việt Nam, tỷ lệ phân bố các nhóm máu hệ ABO trong cộng đồng lần lượt là: Nhóm O chiếm khoảng 45%, nhóm B chiếm khoảng 30%, nhóm A chiếm khoảng 20% và nhóm AB chiếm khoảng 5%.

Hệ nhóm máu ABO chia máu thành 4 nhóm chính bao gồm A, B, AB và O dựa trên sự hiện diện của các kháng nguyên tương ứng trên bề mặt hồng cầu

Hệ nhóm máu Rh (Rhesus)

Hệ Rh được xác định dựa trên sự có mặt của kháng nguyên D trên tế bào hồng cầu:

• Rh dương (Rh+): Có sự xuất hiện của kháng nguyên D trên bề mặt hồng cầu, chiếm tỉ lệ áp đảo trên 99,9% dân số Việt Nam.
• Rh âm (Rh-): Không có kháng nguyên D trên bề mặt hồng cầu. Tại Việt Nam, tỉ lệ người mang nhóm máu Rh- chỉ chiếm từ 0,04% đến 0,1% dân số.

Theo quy ước của Hội Truyền máu Quốc tế, bất kỳ nhóm máu nào có tỷ lệ xuất hiện dưới 0,1% trong một quần thể dân cư thì được xếp vào danh mục nhóm máu hiếm. Tại Việt Nam, tất cả các cá thể mang nhóm máu Rh- (bao gồm O-, A-, B-, AB-) đều thuộc nhóm máu hiếm. Ngoài ra, y học còn ghi nhận một số dạng cực kỳ hiếm như Rh-null (“Máu vàng” không chứa bất kỳ kháng nguyên Rh nào, ghi nhận dưới 50 người trên thế giới), nhóm máu Bombay (hệ HH), hay AB(-) (dạng hiếm nhất trong 8 nhóm máu chính, chỉ chiếm khoảng 1% dân số toàn cầu).

Do các bệnh viện và ngân hàng máu thường gặp khó khăn trong việc dự trữ đủ nguồn máu hiếm, những người thuộc nhóm máu này nên chủ động đăng ký tham gia các câu lạc bộ hoặc mạng lưới nhóm máu hiếm. Điều này giúp thiết lập hệ thống hỗ trợ lẫn nhau kịp thời khi phát sinh các tình huống cấp cứu cần truyền máu.

Hệ nhóm máu Rh phân loại máu thành Rh dương (+), chiếm đa số, và Rh âm (-), một nhóm máu hiếm gặp cần lưu ý đặc biệt khi truyền máu và thai kỳ

3. Cách nhận biết nhóm máu

Việc nắm rõ nhóm máu của bản thân mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho sức khỏe và cuộc sống. Trước hết, điều này đảm bảo an toàn tối đa trong các tình huống cấp cứu hay phẫu thuật, giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị và phòng ngừa nguy cơ tan máu cấp. Đặc biệt đối với phụ nữ mang thai, việc biết trước nhóm máu (nhất là hệ Rh) giúp chủ động phòng ngừa bất đồng huyết tương giữa mẹ và con, tránh các biến chứng nguy hiểm như sảy thai hay tan máu sơ sinh. 

Không những thế, hiểu rõ nhóm máu còn giúp chúng ta tích cực tham gia các hoạt động hiến máu tình nguyện cứu người, đồng thời là cơ sở để định hướng tầm soát các nguy cơ bệnh lý liên quan đến đặc tính sinh học của cơ thể.

Cách tốt nhất và an toàn nhất để biết chính xác nhóm máu là đến trực tiếp các cơ sở y tế để thực hiện xét nghiệm y khoa. Kỹ thuật định nhóm máu tiêu chuẩn được thực hiện qua hai phương pháp song song:

• Phương pháp hồng cầu (Định nhóm máu xuôi): Dùng huyết thanh chuẩn chứa kháng thể Anti-A, Anti-B và Anti-D trộn với hồng cầu người bệnh để quan sát hiện tượng ngưng kết.
• Phương pháp huyết thanh (Định nhóm máu ngược): Dùng hồng cầu mẫu A, B trộn với huyết thanh người bệnh để phát hiện kháng thể tương ứng.

Thực hiện xét nghiệm định nhóm máu tại các cơ sở y tế là phương pháp chính xác nhất giúp bạn xác định đúng nhóm máu của bản thân

4. Quy tắc cho nhận máu theo hệ

Việc truyền máu bắt buộc phải đảm bảo sự tương thích sinh học nhằm tránh tình trạng hệ miễn dịch của người nhận phá hủy hồng cầu từ người cho. Nguyên tắc tương thích cơ bản đối với khối hồng cầu giữa 8 nhóm máu phổ biến như sau:

• O-: Có thể nhận duy nhất từ nhóm O-; có thể truyền cho tất cả các nhóm máu khác (người cho phổ quát).
• O+: Có thể nhận từ O- và O+; có thể truyền cho các nhóm O+, A+, B+, AB+.
• A-: Có thể nhận từ O- và A-; có thể truyền cho A-, A+, AB-, AB+.
• A+: Có thể nhận từ O-, O+, A-, A+; có thể truyền cho A+ và AB+.
• B-: Có thể nhận từ O- và B-; có thể truyền cho B-, B+, AB-, AB+.
• B+: Có thể nhận từ O-, O+, B-, B+; có thể truyền cho B+ và AB+.
• AB-: Có thể nhận từ O-, A-, B-, AB-; có thể truyền cho AB- và AB+.
• AB+: Có thể nhận từ tất cả các nhóm máu (người nhận phổ quát); nhưng chỉ có thể truyền cho người cùng nhóm AB+.

Các nhóm máu ở người thường được xác định dựa trên hệ ABO và Rh, tạo thành 8 nhóm phổ biến: A+, A−, B+, B−, AB+, AB−, O+ và O−. Mỗi nhóm có đặc điểm riêng, nhưng khả năng truyền máu còn phụ thuộc vào sự tương thích giữa người cho và người nhận, không chỉ dựa vào tên nhóm máu. Bạn nên thực hiện xét nghiệm xác định nhóm máu tại cơ sở y tế và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên chuyên môn khi có nhu cầu truyền máu. Bệnh viện STO Phương Đông hỗ trợ thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết theo chỉ định.

Những câu hỏi thường gặp về các nhóm máu ở người