Gan nhiễm mỡ là gì? Chủ động nhận biết sớm trước khi bệnh tiến triển

Gan nhiễm mỡ là tình trạng mỡ tích tụ quá mức trong tế bào gan, có thể gặp ở người thừa cân, rối loạn chuyển hóa, sử dụng rượu bia hoặc mắc một số bệnh lý liên quan. Đáng lưu ý, bệnh thường không có biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu nhưng vẫn có khả năng tiến triển từ gan nhiễm mỡ sang viêm gan, xơ hóa và xơ gan nếu không được phát hiện, kiểm soát đúng cách.

1. Gan nhiễm mỡ là gì?

Gan nhiễm mỡ (thoái hóa mỡ gan) là tình trạng lượng chất béo tích tụ bất thường trong tế bào gan, thường được xác định khi trên 5% tế bào gan chứa mỡ. Phần lớn lượng mỡ này tồn tại dưới dạng triglyceride, ngoài ra có thể bao gồm một số loại lipid khác như phospholipid. Gan nhiễm mỡ xảy ra khi lượng chất béo được đưa đến hoặc sản sinh tại gan vượt quá khả năng chuyển hóa và đào thải. Khi quá trình chuyển hóa lipid bị rối loạn, mỡ dư thừa sẽ tích tụ dần bên trong tế bào gan.

Ở giai đoạn đầu, gan nhiễm mỡ thường chưa gây ra biểu hiện rõ ràng và có thể không ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, nếu tình trạng tích tụ mỡ kéo dài mà không được kiểm soát, tế bào gan có thể bị tổn thương, làm tăng nguy cơ viêm gan nhiễm mỡ, xơ hóa, xơ gan và ung thư gan. Nguy cơ tiến triển sẽ cao hơn ở những người đồng thời có các bệnh lý gan khác. Gan nhiễm mỡ không phải bệnh truyền nhiễm, không lây từ người sang người thông qua tiếp xúc, ăn uống hoặc sinh hoạt thông thường.

Hình ảnh minh họa tình trạng gan tích tụ lượng mỡ bất thườn

2. Nguyên nhân bệnh gan nhiễm mỡ

Gan nhiễm mỡ xảy ra khi lượng chất béo tích tụ trong gan vượt quá khả năng chuyển hóa và xử lý của cơ thể. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiều yếu tố:

• Uống rượu bia thường xuyên hoặc quá mức làm tăng lượng chất béo tích tụ tại gan, là nguyên nhân chính của gan nhiễm mỡ do rượu. Nguy cơ tăng đáng kể khi lượng tiêu thụ vượt khoảng 14 đơn vị cồn mỗi tuần.
• Thường xuyên sử dụng thực phẩm nhiều đường, chất béo bão hòa, đồ chiên rán hoặc ăn uống mất cân đối có thể làm tăng lượng mỡ được dự trữ tại gan. Ngược lại, suy dinh dưỡng hoặc thiếu đạm kéo dài cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa chất béo.
• Lối sống ít vận động, căng thẳng kéo dài, nhịn ăn hoặc giảm cân quá nhanh đều có thể làm rối loạn chuyển hóa năng lượng và thúc đẩy mỡ tích tụ trong gan.
• Đái tháo đường, đường huyết tăng cao, cholesterol hoặc triglyceride tăng khiến quá trình chuyển hóa chất béo bị ảnh hưởng, từ đó làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ.
• Khi cơ thể đáp ứng kém với insulin, quá trình sử dụng và dự trữ chất béo bị rối loạn, tạo điều kiện để mỡ tích tụ nhiều hơn trong tế bào gan.
• Thừa cân, béo phì
• Suy giáp, suy tuyến yên, hội chứng buồng trứng đa nang, hội chứng ngừng thở khi ngủ và một số thuốc có thể làm tăng nguy cơ tích tụ mỡ tại gan. Người lớn tuổi cũng có nguy cơ cao hơn do những thay đổi về chuyển hóa theo tuổi.
• Một số trường hợp có thể liên quan đến yếu tố di truyền hoặc các tình trạng sức khỏe khác, dù không có thừa cân hay uống nhiều rượu bia.

Chế độ ăn nhiều đường và chất béo có thể góp phần gây tích tụ mỡ trong gan

3. Dấu hiệu nhận biết sớm gan nhiễm mỡ

Gan nhiễm mỡ thường diễn tiến âm thầm. Ở giai đoạn đầu, lượng mỡ tích tụ chưa gây tổn thương đáng kể nên phần lớn người bệnh không có triệu chứng rõ ràng và chỉ tình cờ phát hiện qua khám sức khỏe hoặc kiểm tra hình ảnh học.

Khi tình trạng nhiễm mỡ bắt đầu tiến triển, người bệnh có thể nhận thấy một số biểu hiện như:

• Cơ thể thường xuyên thiếu năng lượng, cảm giác suy nhược dù không làm việc quá sức.
• Chán ăn, ăn không ngon, đầy bụng, khó tiêu hoặc buồn nôn có thể xuất hiện.
• Giảm cân không chủ ý, đặc biệt khi đi kèm mệt mỏi hoặc chán ăn, cần được lưu ý.
• Có cảm giác tức nặng hoặc đau âm ỉ ở vùng dưới sườn bên phải, nơi gan nằm.
• Nếu gan đã bị tổn thương nghiêm trọng hoặc xuất hiện xơ gan, người bệnh có thể vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, lòng bàn tay son, nổi sao mạch, bụng to do cổ trướng hoặc gan, lách to.

Những biểu hiện trên không đặc hiệu cho gan nhiễm mỡ và không thể dùng để tự xác định bệnh. Người bệnh không nên tự mua thuốc, thuốc bổ gan hoặc thảo dược để sử dụng khi chưa có chỉ định, vì một số sản phẩm có thể khiến gan phải chuyển hóa thêm và làm tình trạng tổn thương nặng hơn. Khi có dấu hiệu bất thường hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, nên thăm khám để được kiểm tra và đánh giá chính xác tình trạng gan.

Chán ăn, đầy bụng và khó tiêu là những biểu hiện có thể gặp khi gan nhiễm mỡ

4. Chẩn đoán bệnh gan nhiễm mỡ như thế nào?

Để xác định gan nhiễm mỡ và đánh giá mức độ tổn thương, bác sĩ chuyên khoa sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng với các xét nghiệm và phương tiện chẩn đoán hình ảnh phù hợp:

• Xét nghiệm máu: Kiểm tra các chỉ số men gan như AST, ALT, GGT, phosphatase kiềm, đồng thời đánh giá cholesterol, triglyceride và đường huyết lúc đói. Nếu nghi ngờ tổn thương gan tiến triển hoặc xơ gan, bác sĩ có thể chỉ định thêm bilirubin, albumin, protein máu và các xét nghiệm đánh giá chức năng đông máu.
• Tầm soát viêm gan virus: Xét nghiệm viêm gan B và C giúp loại trừ tình trạng tổn thương gan do nhiễm virus, từ đó xác định chính xác hơn nguyên nhân gây bất thường ở gan.
• Siêu âm ổ bụng: Đây là phương pháp phổ biến, không xâm lấn và dễ thực hiện. Hình ảnh gan tăng âm trên siêu âm có thể gợi ý tình trạng gan nhiễm mỡ.
• Đo độ đàn hồi gan: Phương pháp này giúp đánh giá độ cứng của mô gan, qua đó hỗ trợ xác định mức độ xơ hóa khi có nghi ngờ bệnh đã tiến triển.

Tùy kết quả thăm khám và các xét nghiệm ban đầu, bác sĩ có thể chỉ định thêm phương pháp chuyên sâu để đánh giá rõ hơn tình trạng tổn thương gan.

5. Phương pháp điều trị gan nhiễm mỡ

Hiện nay, điều trị gan nhiễm mỡ không chỉ tập trung vào việc giảm lượng mỡ trong gan mà cần xác định và kiểm soát nguyên nhân gây bệnh. Thay đổi lối sống, kiểm soát bệnh lý nền và sử dụng thuốc khi có chỉ định là những yếu tố quan trọng trong quá trình điều trị.

• Giảm cân an toàn: Người thừa cân, béo phì nên giảm khoảng 5 – 10% trọng lượng cơ thể để cải thiện tình trạng tích tụ mỡ và kháng insulin. Mục tiêu giảm cân nên được thực hiện từ từ, khoảng 0,5 – 1 kg/tuần, tránh nhịn ăn hoặc giảm cân quá nhanh. Với trường hợp béo phì nghiêm trọng không đáp ứng với các biện pháp thông thường, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật giảm cân.
• Bổ sung vitamin E: Vitamin E có đặc tính chống oxy hóa, có thể hỗ trợ bảo vệ tế bào gan và giảm tình trạng viêm ở một số trường hợp. Tuy nhiên, việc sử dụng cần có chỉ định của bác sĩ, đặc biệt ở người mắc đái tháo đường, xơ gan mất bù hoặc có yếu tố nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt.
• Thuốc điều trị và hỗ trợ: Một số thuốc có thể được sử dụng cho người bệnh phù hợp với từng tình trạng cụ thể. Chẳng hạn, resmetirom được FDA phê duyệt cho một số trường hợp bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu có nguy cơ tiến triển. Người mắc đái tháo đường cũng cần được kiểm soát đường huyết bằng thuốc theo chỉ định để hạn chế tác động của rối loạn chuyển hóa lên gan.
• Bổ sung Omega-3: Có thể được cân nhắc nhằm hỗ trợ kiểm soát rối loạn chuyển hóa lipid và tình trạng mỡ máu, tùy vào tình trạng của từng người bệnh.
• Kiểm soát rối loạn mỡ máu: Khi cholesterol hoặc triglyceride tăng cao, bác sĩ có thể chỉ định thuốc nhóm statin như atorvastatin, simvastatin, rosuvastatin hoặc pravastatin để kiểm soát mỡ máu và giảm nguy cơ tim mạch.

Giảm cân an toàn là một trong những biện pháp hỗ trợ cải thiện tình trạng gan nhiễm mỡ

6. Cách phòng ngừa gan nhiễm mỡ tại nhà

Các biện pháp chăm sóc tại nhà chủ yếu giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế gan nhiễm mỡ tiến triển, không thể đảm bảo loại bỏ hoàn toàn nguy cơ.

• Ưu tiên rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt; thay mỡ động vật, nội tạng bằng dầu thực vật như dầu ô liu, dầu mè, dầu đậu nành. Có thể bổ sung cá béo như cá hồi, cá thu khoảng 2 – 3 lần/tuần. Hạn chế đồ chiên rán, thịt đỏ, bánh kẹo và nước ngọt có ga.
• Lựa chọn thức uống phù hợp, người bệnh có thể sử dụng trà xanh hoặc nước ép rau củ ở mức hợp lý. Một số dược liệu như tinh bột nghệ, bồ công anh, diệp hạ châu, cà gai leo thường được sử dụng với mục đích hỗ trợ chức năng gan, nhưng không nên xem đây là phương pháp điều trị thay thế.
• Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần để hỗ trợ kiểm soát cân nặng và chuyển hóa chất béo.
• Tốt nhất không sử dụng đồ uống có cồn, đặc biệt ở người đã được chẩn đoán gan nhiễm mỡ.
• Tiêm vắc xin phòng viêm gan A và viêm gan B khi có chỉ định và chưa có miễn dịch, giúp hạn chế nguy cơ tổn thương gan do nhiễm virus.
• Theo dõi chức năng gan và các yếu tố chuyển hóa theo lịch bác sĩ khuyến nghị, thường có thể kiểm tra định kỳ 6 – 12 tháng/lần tùy tình trạng, nhằm phát hiện sớm những bất thường và xử trí kịp thời.

Chế độ ăn uống cân bằng giúp kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ

Gan nhiễm mỡ không phải lúc nào cũng gây triệu chứng để người bệnh nhận biết sớm, nhưng mức độ tích tụ mỡ và nguy cơ tổn thương gan cần được đánh giá cụ thể. Việc thăm khám, kiểm tra chức năng gan và theo dõi định kỳ giúp xác định tình trạng bệnh, nguyên nhân liên quan và hướng kiểm soát phù hợp. Bệnh viện STO Phương Đông đồng hành cùng người bệnh trong quá trình thăm khám và đánh giá sức khỏe gan, từ đó xây dựng hướng theo dõi, điều trị phù hợp với từng trường hợp.

Những câu hỏi thường gặp về bệnh gan nhiễm mỡ