Co rút cơ là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và các phương pháp điều trị

Co rút cơ là tình trạng cơ hoặc gân quanh khớp bị co ngắn bất thường, khiến khớp không thể vận động hết biên độ như bình thường. Tình trạng này có thể gây đau, cứng khớp, hạn chế chức năng vận động và tăng nguy cơ biến dạng chi nếu kéo dài. Bệnh co rút cơ có thể xuất hiện ở nhiều vị trí trên cơ thể và cần được phát hiện, điều trị sớm để hạn chế các di chứng lâu dài. Để hiểu rõ hơn hãy cùng BV STO Phương Đông tìm hiểu các vấn đề liên quan đến tình trạng này ngay trong bài viết sau.

1. Co rút cơ là gì?

Co rút cơ là hiện tượng cơ bị co thắt đột ngột, không chủ ý, khiến vùng cơ bị ảnh hưởng tạm thời không thể hoạt động bình thường. Tình trạng này gây ra cảm giác căng cứng, đôi khi kèm theo đau, và có thể xảy ra ở nhiều vị trí trên cơ thể như tay, chân, đùi, bụng hoặc cơ liên sườn trong đó phổ biến nhất là ở bàn tay và cẳng chân.

Trên thực tế, rất nhiều người gặp phải tình trạng tay chân bị co rút, ảnh hưởng không nhỏ đến công việc và sinh hoạt hằng ngày. Mức độ và tần suất co rút thể khác nhau tùy theo nguyên nhân, từ những cơn co rút thoáng qua do sinh hoạt chưa hợp lý đến các trường hợp liên quan đến bệnh lý cần được thăm khám chuyên sâu hơn.

Co rút cơ là hiện tượng co thắt đột ngột, không chủ ý, thường gặp ở tay và chân

2. Những nguyên nhân dẫn đến tình trạng co rút tay chân

Đa phần nguyên nhân gây co rút cơ xuất phát từ những thói quen sinh hoạt chưa lành mạnh trong đời sống hàng ngày, cụ thể bao gồm:

• Căng thẳng (stress) kéo dài: Tình trạng stress kéo dài làm hệ thần kinh luôn trong trạng thái kích thích liên tục, khiến hệ thần kinh điều khiển hoạt động của cơ gửi những tín hiệu sai và kích thích các cơ gây ra các cơn co rút. Bên cạnh đó, lo lắng và căng thẳng còn khiến nhịp thở nhanh hơn, làm thay đổi nồng độ ion và pH trong cơ thể, từ đó khiến cơ dễ bị co giật hơn.
• Uống nhiều caffeine (như cà phê): Caffeine tác động lên hệ thần kinh trung ương và hệ tim mạch, có thể gây ra các triệu chứng như co rút chân tay, hồi hộp, đánh trống ngực, tim đập nhanh, nhức đầu.
• Thiếu ngủ kéo dài: Giấc ngủ không đầy đủ khiến hệ thần kinh căng thẳng, dễ gây ra các cơn co giật. Ngoài ra, thiếu ngủ còn có thể làm rối loạn cân bằng nội tiết tố, ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ bắp.
• Cơ thể bị mất nước, đặc biệt do sốt cao: Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến cơ bị co giật và chuột rút, thường gặp ở người vận động cường độ cao, sốt cao kéo dài hoặc uống ít nước hàng ngày.
• Thiếu chất: Cơ thể thiếu hụt khoáng chất và chất điện giải như natri, canxi, magie, kali có thể làm tăng nguy cơ co giật cơ và chuột rút.
• Cơ thể ít vận động: Việc lười vận động khiến cơ bắp không được rèn luyện thường xuyên, dẫn đến tình trạng co rút xảy ra với tần suất nhiều hơn.

Bên cạnh nhóm nguyên nhân liên quan đến sinh hoạt, bệnh co rút cơ còn có thể xuất phát từ một số yếu tố khác:

• Các hội chứng gây co rút tay chân: Như hội chứng serotonin (do hoạt động tế bào thần kinh tăng quá mức, có thể gây suy thận, suy hô hấp và nguy hiểm tính mạng nếu nặng) hoặc hội chứng Isaacs (rối loạn tế bào thần kinh ngoại biên).
• Tác dụng phụ khi sử dụng thuốc: Một số thuốc lợi tiểu có thể làm giảm lượng kali trong cơ thể; thuốc chống trầm cảm, chống động kinh cũng có thể gây co giật cơ.
• Một trong những dấu hiệu của bệnh thận: Khi chức năng thận suy giảm, hệ thần kinh trung ương có thể bị tổn thương, gây rối loạn điện giải và dẫn đến co rút cơ bắp.
• Bệnh lý thần kinh: Khi các tế bào thần kinh bị tổn thương do bẩm sinh, chấn thương, nhiễm trùng hoặc bệnh đái tháo đường, hoạt động của cơ bắp cũng bị ảnh hưởng theo, gây ra hiện tượng co rút.
• Nhiệt độ thấp: Đây là hiện tượng vật lý tự nhiên, khi gặp nhiệt độ thấp, các bó cơ có thể co rút lại gây chuột rút.
• Biến chứng của bỏng: Bỏng nặng có thể để lại sẹo co rút, đặc biệt tại các vùng gần khớp. Tình trạng này có thể hạn chế vận động và gây biến dạng chi nếu không được điều trị, phục hồi chức năng phù hợp.

3. Dấu hiệu thường gặp khi bị co rút cơ

Khi bị co rút cơ, người bệnh có thể gặp một hoặc nhiều biểu hiện sau:

• Đau lưng, đau đầu hoặc đau vùng cổ
• Cơ bị yếu
• Tê bì ở da
• Cảm giác kim châm
• Xuất hiện các cơn chấn động (co giật)
• Cảm giác tê liệt tạm thời
• Các cơ chuyển động chậm, phối hợp kém
• Tầm nhìn đôi
• Gặp các vấn đề về giấc ngủ

Cảm giác kim châm – Một trong những dấu hiệu có thể gặp khi bị co rút cơ

4. Khi bị co rút cơ người bệnh nên làm gì?

4.1 Xử lý nếu lên cơn co rút

Khi cơn co rút xảy ra, người bệnh có thể áp dụng ngay một số biện pháp sau để giảm triệu chứng:

• Dừng ngay hoạt động đang thực hiện và thả lỏng cơ thể.
• Kéo căng nhẹ nhàng vùng cơ bị co rút nếu chuột rút ở bắp chân, có thể dùng tay kéo các ngón chân và bàn chân hướng lên trên; nếu ở cơ đùi trước, có thể giữ cổ chân và nhẹ nhàng kéo về phía mông, giữ hai đầu gối sát nhau.
• Xoa bóp nhẹ nhàng vùng cơ bị ảnh hưởng để tăng lưu thông máu.
• Chườm nóng giúp thư giãn cơ đang căng, trong khi chườm lạnh giúp làm dịu cơn đau tại vùng cơ bị ảnh hưởng.

Nếu cơn co rút chỉ thoáng qua và tự hết sau vài phút thì thường không đáng lo ngại. Tuy nhiên, nếu tình trạng co rút kéo dài nhiều giờ đến nhiều ngày, tái diễn thường xuyên hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường khác, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, xác định nguyên nhân cụ thể.

4.2 Điều trị lâu dài

Với các trường hợp co rút cơ tái diễn nhiều lần hoặc nghi ngờ liên quan đến bệnh lý nền, bác sĩ chuyên khoa sẽ thăm khám, tìm hiểu nguyên nhân cụ thể thông qua khai thác tiền sử bệnh, thời điểm, tần suất xuất hiện cơn co rút, cũng như các triệu chứng đi kèm. 

Từ đó, bác sĩ sẽ tư vấn hướng điều trị phù hợp có thể bao gồm điều chỉnh loại thuốc đang sử dụng (nếu co rút là tác dụng phụ của thuốc), bổ sung khoáng chất – điện giải hoặc điều trị bệnh lý nền nếu co rút là biểu hiện của một tình trạng sức khỏe khác như bệnh thận, bệnh lý thần kinh.

Thăm khám bác sĩ để tìm nguyên nhân và điều trị co rút cơ lâu dài

5. Co rút cơ có thể phòng ngừa không?

Co rút cơ có thể được hạn chế đáng kể thông qua việc điều chỉnh lối sống và thói quen sinh hoạt hàng ngày, bao gồm:

• Uống đủ nước mỗi ngày, đặc biệt bổ sung thêm khi vận động cường độ cao, sốt hoặc làm việc trong môi trường nhiệt độ cao
• Khởi động và kéo giãn cơ trước và sau khi vận động, đặc biệt nếu thường xuyên bị chuột rút vào ban đêm nên kéo giãn cơ trước khi đi ngủ
• Bổ sung đầy đủ các khoáng chất và chất điện giải như natri, canxi, magie, kali thông qua chế độ ăn uống hàng ngày
• Hạn chế căng thẳng bằng cách luyện tập thiền, yoga, đồng thời đảm bảo ngủ đủ giấc mỗi ngày
• Tập luyện thể dục điều độ, tránh vừa lười vận động vừa vận động quá sức đột ngột

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các biện pháp trên chỉ mang tính hỗ trợ giảm nguy cơ, không có giá trị phòng ngừa tuyệt đối tình trạng co rút cơ, đặc biệt với các trường hợp có nguyên nhân bệnh lý nền.

Nếu tình trạng co rút vẫn tái diễn thường xuyên dù đã điều chỉnh lối sống, hoặc xuất hiện kèm theo các dấu hiệu bất thường khác, người bệnh nên chủ động thăm khám chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp, thay vì tiếp tục tự theo dõi tại nhà.

Tập luyện điều độ giúp giảm nguy cơ co rút cơ

Co rút cơ là tình trạng khá phổ biến, phần lớn liên quan đến thói quen sinh hoạt hàng ngày và có thể cải thiện thông qua điều chỉnh lối sống. Tuy nhiên, khi tình trạng co rút kéo dài, tái diễn thường xuyên hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường, đây có thể là biểu hiện của các vấn đề sức khỏe cần được thăm khám và điều trị đúng cách để tránh ảnh hưởng đến chức năng vận động lâu dài.

Khoa Chấn thương Chỉnh hình – BV STO Phương Đông sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong việc thăm khám, chẩn đoán và điều trị tình trạng co rút cơ phù hợp với từng nguyên nhân cụ thể.

Những câu hỏi thường gặp về co rút cơ