Bệnh Meniere là gì? Những biểu hiện đặc trưng cần nhận biết sớm

Cảm giác mọi vật xoay tròn đột ngột, kèm ù tai hoặc nghe kém có thể xuất hiện thành từng cơn và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt. Đây là những biểu hiện thường được ghi nhận ở bệnh Meniere, một rối loạn tại tai trong liên quan đến chức năng thăng bằng và thính giác. Việc nhận diện đúng đặc điểm của bệnh giúp người bệnh chủ động kiểm tra khi các triệu chứng xuất hiện hoặc tái diễn.

1. Bệnh Meniere là gì?

Bệnh Meniere (tên y khoa còn gọi là sũng nước mê nhĩ) là bệnh lý mạn tính ở tai trong, ảnh hưởng đồng thời đến thính giác và hệ thống tiền đình – Bộ phận đảm nhiệm khả năng giữ thăng bằng của cơ thể. Bệnh được đặt theo tên bác sĩ người Pháp Prosper Meniere, người đầu tiên mô tả chi tiết hội chứng đặc trưng này.

Quá trình hình thành bệnh như sau: Tai trong chứa mê đạo màng, đảm nhiệm hai chức năng chính là tiếp nhận âm thanh và duy trì thăng bằng. Sự hình thành bệnh có liên quan trực tiếp đến những thay đổi về áp suất và thể tích nội dịch, dẫn đến tình trạng phù tích dịch trong ống nội bạch huyết, tức dịch tích tụ bất thường bên trong mê đạo màng. Khi cấu trúc tai trong bị rối loạn chức năng do sự tích tụ dịch, các tín hiệu thính giác và tiền đình truyền đến não bộ có thể bị sai lệch, từ đó gây ra các triệu chứng kịch phát đặc trưng của bệnh.

Bệnh có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai, nhưng nguy cơ mắc bệnh cao nhất thường ở độ tuổi từ 40 đến 60 tuổi (hoặc khởi phát nhiều ở độ tuổi 40 đến 50). Theo các số liệu lâm sàng, tỷ lệ hiện mắc có xu hướng tăng dần theo tuổi và phụ nữ thường chiếm ưu thế hơn nam giới.

Bệnh Meniere là một rối loạn ở tai trong, có thể gây các cơn chóng mặt, ù tai, giảm thính lực và cảm giác đầy hoặc nặng tai

2. Biểu hiện của bệnh Meniere

Bệnh Meniere có tính chất mạn tính nhưng các triệu chứng thường xuất hiện đột ngột theo từng cơn kịch phát, diễn tiến không liên tục và có thể thay đổi theo từng giai đoạn. Ở giai đoạn sớm, các triệu chứng thường thuyên giảm hoàn toàn giữa các đợt cấp, thậm chí người bệnh có thể trải qua khoảng thời gian không có triệu chứng kéo dài trên 1 năm. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển, tổn thương tại tai trong tích lũy dần theo thời gian, khiến các triệu chứng về thính giác kéo dài liên tục và không thể hồi phục hoàn toàn.

2.1 Các dấu hiệu nhận biết bệnh Meniere

• Người bệnh có thể đột ngột cảm thấy mọi vật xung quanh đang xoay tròn hoặc bản thân đang quay cuồng dữ dội, kèm theo mất thăng bằng và khó đứng vững. 
• Một cơn chóng mặt điển hình thường kéo dài từ 20 phút đến 12 giờ, hiếm khi kéo dài đến 24 giờ. Trong cơn chóng mặt mạnh, người bệnh có thể đồng thời cảm thấy buồn nôn, nôn ói, vã mồ hôi hoặc mệt lả.
• Ù tai thường xuất hiện ở bên tai bị ảnh hưởng, với cảm giác nghe thấy những âm thanh bất thường như tiếng ve kêu, tiếng rít, tiếng ù, tiếng chuông ngân, tiếng gió hoặc tiếng vo ve dù bên ngoài không có nguồn âm thanh tương ứng. Tình trạng ù tai có thể xuất hiện theo từng đợt và tăng thính lực (nhạy cảm với âm thanh lớn) trước hoặc trong cơn. Về lâu dài, tiếng ù tai có thể trở nên liên tục.
• Tình trạng nghe kém trong bệnh Meniere thường ảnh hưởng đến tần số âm thanh từ thấp đến trung bình. Ở giai đoạn đầu, mức độ nghe kém có thể dao động, thường nặng hơn khi xuất hiện cơn và cải thiện sau đó. Khi bệnh tiến triển nặng, tình trạng nghe kém có xu hướng trở nên cố định và dần dẫn đến mất thính lực vĩnh viễn. Đa số bệnh nhân chỉ bị ảnh hưởng một bên tai, nhưng khoảng 15 – 25% trường hợp có thể bị ảnh hưởng cả hai bên tai theo thời gian.
• Người bệnh có cảm giác tai bị bít tắc, nặng nề hoặc xuất hiện áp lực, căng tức khó chịu bên trong tai bị tổn thương. Cảm giác đầy tai thường xuất hiện cùng với ù tai, nghe kém hoặc có thể là dấu hiệu báo trước một cơn chóng mặt.

Người bệnh có thể đột ngột cảm thấy mọi vật xung quanh đang xoay tròn, thường xuất hiện thành từng cơn chóng mặt kéo dài từ vài phút đến vài giờ

2.2 Các bệnh lý dễ bị nhầm lẫn với Meniere

Các triệu chứng như chóng mặt, ù tai và nghe kém có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác nhau. Vì vậy, bác sĩ cần thực hiện chẩn đoán phân biệt để tránh nhầm lẫn với:

• Đau nửa đầu tiền đình (Vestibular Migraine): Có thể gây các cơn chóng mặt ở người có tiền sử đau nửa đầu, đi kèm những biểu hiện như sợ ánh sáng, sợ tiếng động, hào quang thị giác hoặc đau đầu, nhưng không gây giảm thính lực.
• Viêm dây thần kinh tiền đình hoặc viêm mê cung do virus.
• U bao sợi thần kinh tiền đình (khối u góc cầu tiểu não).
• Đột quỵ hệ thần kinh trung ương (nhồi máu thân não): Đây là bệnh lý cấp tính nguy hiểm đến tính mạng. Người bệnh cần được cấp cứu ngay nếu tình trạng chóng mặt xuất hiện đột ngột và đi kèm các biểu hiện thần kinh như yếu hoặc tê liệt tay chân, đặc biệt ở một bên cơ thể, méo miệng, nói khó, nhìn đôi, đau đầu dữ dội bất thường, ngã đột ngột hoặc mất ý thức.

3. Nguyên nhân dẫn đến bệnh Meniere

Nguyên nhân chính xác của bệnh Meniere hiện vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, tình trạng tích tụ dịch bất thường hay ứ nội dịch trong tai trong được xem là cơ chế bệnh sinh cốt lõi. Hiện tượng này có thể liên quan đến sự phối hợp của nhiều yếu tố khác nhau ở từng người bệnh, trong đó có các giả thuyết chính:

• Các bệnh lý tự miễn hoặc phản ứng miễn dịch bất thường có thể ảnh hưởng đến cấu trúc và chức năng của tai trong.
• Bệnh có thể xuất hiện ở nhiều thành viên trong một số gia đình, cho thấy gene di truyền có thể đóng vai trò nhất định trong nguy cơ mắc bệnh.
• Tổn thương các cấu trúc của tai trong sau khi nhiễm virus được xem là một trong những yếu tố có thể liên quan đến sự hình thành bệnh.
• Các tổn thương thực thể hoặc gãy xương thái dương có thể ảnh hưởng đến cơ chế dẫn lưu nội dịch, từ đó góp phần gây tích tụ dịch bất thường trong tai trong.
• Một số bệnh lý liên quan như suy giáp hoặc giang mai tai có thể được xem là những yếu tố liên quan đến bệnh.
• Những bất thường về mạch máu hoặc các phản ứng dị ứng cũng được đặt ra như những yếu tố có khả năng góp phần vào cơ chế hình thành bệnh.

4. Biến chứng của bệnh Meniere 

Mặc dù không trực tiếp đe dọa tính mạng, những cơn kịch phát của bệnh Meniere thường xuất hiện đột ngột và khó dự đoán. Nếu không được kiểm soát tốt, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh:

• Nguy cơ chấn thương và té ngã: Cơn chóng mặt dữ dội xuất hiện đột ngột có thể khiến người bệnh mất khả năng giữ thăng bằng, làm tăng nguy cơ té ngã. Nếu cơn chóng mặt xảy ra khi đang lái xe, leo cầu thang, bơi lội hoặc vận hành máy móc, người bệnh có thể gặp phải những chấn thương nghiêm trọng hoặc tai nạn nguy hiểm.
• Mất thính lực vĩnh viễn: Tổn thương tại tai trong tích lũy theo thời gian khiến tình trạng nghe kém ngày càng nghiêm trọng, có thể dẫn đến điếc tiếp nhận mức độ từ trung bình đến nặng sau khoảng 10 đến 15 năm (hoặc 8 đến 10 năm).
• Ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần: Việc luôn lo lắng, sợ hãi vì không biết khi nào cơn chóng mặt sẽ xuất hiện, cùng với những ảnh hưởng lâu dài của bệnh, có thể khiến người bệnh rơi vào trạng thái căng thẳng mạn tính, lo âu kéo dài hoặc trầm cảm.
• Gián đoạn công việc và cuộc sống: Những cơn chóng mặt kéo dài có thể khiến người bệnh phải nằm nghỉ ngơi trong nhiều giờ, từ đó ảnh hưởng đến công việc, sinh hoạt hằng ngày và gây thêm áp lực về tâm lý.

Các cơn chóng mặt và mất thăng bằng do bệnh Meniere có thể làm tăng nguy cơ té ngã, gây chấn thương trong lúc sinh hoạt

5. Bệnh Meniere có chữa khỏi được không?

Bệnh Meniere là bệnh lý mạn tính và hiện nay chưa có phương pháp điều trị có thể chữa khỏi hoàn toàn ở tất cả người bệnh. Tuy nhiên, đa số người bệnh có đáp ứng tích cực với các phương pháp kiểm soát triệu chứng. Mục tiêu điều trị là giảm tần suất và mức độ nghiêm trọng của các cơn chóng mặt, kiểm soát ù tai, hạn chế tiến triển của tình trạng nghe kém và cải thiện chất lượng cuộc sống.

5.1 Điều trị trong cơn cấp tính

Khi xuất hiện cơn cấp tính, người bệnh nên thăm khám để được bác sĩ đánh giá mức độ triệu chứng và chỉ định phương pháp điều trị phù hợp. Một số thuốc có thể được sử dụng để kiểm soát triệu chứng, nhưng cần dùng đúng loại, liều lượng và thời gian theo hướng dẫn của bác sĩ.

• Thuốc giảm chóng mặt: Có thể được bác sĩ chỉ định nhằm giảm cảm giác chóng mặt, hỗ trợ quá trình bù trừ tiền đình và cải thiện khả năng giữ thăng bằng.
• Thuốc ức chế tiền đình: Được sử dụng trong một số trường hợp để làm dịu hoạt động của hệ thống tiền đình, từ đó giúp giảm mức độ chóng mặt.
• Thuốc chống nôn: Có thể được chỉ định để kiểm soát tình trạng buồn nôn và nôn thường đi kèm với cơn chóng mặt.
• Glucocorticoid: Trong trường hợp triệu chứng nặng hoặc không đáp ứng với các phương pháp điều trị thông thường, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng glucocorticoid trong thời gian ngắn.

5.2 Điều trị duy trì lâu dài

Điều trị duy trì nhằm kiểm soát triệu chứng, giảm tần suất các cơn chóng mặt và hạn chế ảnh hưởng của bệnh đến thính lực cũng như chất lượng cuộc sống. Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể cân nhắc:

• Thuốc lợi tiểu: Có thể được chỉ định nhằm hỗ trợ giảm tình trạng ứ dịch, giảm áp lực và điều chỉnh thể tích dịch trong tai trong.
• Thuốc kiểm soát chóng mặt: Một số thuốc có thể được bác sĩ kê đơn nhằm hỗ trợ giảm tần suất xuất hiện các cơn chóng mặt.
• Thuốc phòng ngừa đau nửa đầu: Với những trường hợp bệnh kéo dài và có sự chồng chéo với đau nửa đầu, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc phòng ngừa đau nửa đầu phù hợp với tình trạng của người bệnh.

5.3 Các phương pháp can thiệp và hỗ trợ

• Tiêm thuốc qua màng nhĩ (tai giữa): Bác sĩ có thể đưa thuốc corticosteroid qua màng nhĩ để kiểm soát triệu chứng tại chỗ và hạn chế tác dụng phụ toàn thân. Với những trường hợp chóng mặt nặng, khó kiểm soát, có thể cân nhắc phương pháp tiêm thuốc tác động lên hệ thống tiền đình. Tuy nhiên, phương pháp này có nguy cơ gây nghe kém nên cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá và theo dõi chặt chẽ.
• Liệu pháp áp lực dương (thiết bị Meniett): Sử dụng thiết bị tạo áp lực dương truyền đến tai giữa khoảng 3 lần mỗi ngày tại nhà, nhằm cải thiện sự trao đổi dịch trong tai.
• Phục hồi chức năng tiền đình (VRT): Thực hiện các bài tập thăng bằng chuyên biệt dưới sự hướng dẫn của chuyên gia, giúp não bộ thích nghi với những thay đổi của hệ thống thăng bằng sau khi cơn cấp tính đã qua.
• Hỗ trợ thính lực: Sử dụng máy trợ thính hoặc các giải pháp hỗ trợ nghe khác khi tình trạng nghe kém kéo dài và ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp.
• Phẫu thuật: Phẫu thuật chỉ được cân nhắc trong những trường hợp bệnh cực kỳ nghiêm trọng, gây suy nhược cơ thể và hoàn toàn không đáp ứng với các phương pháp điều trị bảo tồn trước đó. Tùy thuộc vào chức năng nghe của người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định:
• Phẫu thuật giải áp túi nội dịch: Có mục tiêu bảo tồn thính lực.
• Phẫu thuật cắt dây thần kinh tiền đình: Có mục tiêu bảo tồn thính lực.
• Phẫu thuật hủy diệt mê nhĩ: Áp dụng khi người bệnh đã bị điếc sâu ở tai bị tổn thương.

6. Cách phòng ngừa bệnh Meniere tại nhà

Dù chưa thể phòng ngừa hoàn toàn bệnh Meniere, người bệnh có thể chủ động kiểm soát tần suất xuất hiện và mức độ nghiêm trọng của các cơn bằng cách xây dựng và duy trì lối sống lành mạnh tại nhà:

• Hạn chế muối trong chế độ ăn: Kiểm soát lượng muối nạp vào cơ thể ở mức dưới 1.500 – 2.000 miligam mỗi ngày, tương đương khoảng 3/4 đến 1 thìa cà phê muối, nhằm hạn chế tình trạng tích nước trong tai trong.
• Tránh các chất kích thích: Hạn chế tối đa caffeine có trong cà phê, trà và rượu bia. Đồng thời, tuyệt đối không hút thuốc lá để tránh tình trạng co thắt mạch máu ở tai trong, có thể khiến triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn.
• Duy trì sinh hoạt điều độ: Giữ giờ giấc ngủ ổn định, ngủ đủ giấc và nghỉ ngơi hợp lý để hạn chế tình trạng kiệt sức.
• Kiểm soát căng thẳng: Chủ động áp dụng các biện pháp giảm áp lực tâm lý, thư giãn hoặc liệu pháp hành vi nhận thức nhằm giảm lo âu và kiểm soát căng thẳng.
• Ghi chép nhật ký bệnh: Ghi lại thời điểm xuất hiện cơn, thời gian kéo dài, mức độ ù tai, nghe kém và những yếu tố có thể xuất hiện trước cơn. Những thông tin này có thể giúp bác sĩ có thêm cơ sở để đánh giá tình trạng và điều chỉnh hướng điều trị.

Hạn chế các chất kích thích như caffeine, rượu bia và thuốc lá có thể giúp giảm các yếu tố làm triệu chứng bệnh Meniere trở nên khó kiểm soát

Cách xử trí an toàn khi cơn chóng mặt bắt đầu:

• Ngay lập tức ngồi xuống hoặc nằm xuống ở vị trí an toàn để hạn chế nguy cơ té ngã.
• Tránh đứng dậy hoặc thực hiện các động tác chuyển động đầu đột ngột.
• Hạn chế tiếp xúc với ánh sáng mạnh, không đọc sách hoặc xem tivi trong thời gian dài khi đang lên cơn.
• Tuyệt đối không lái xe, bơi lội, leo cao hoặc vận hành máy móc khi bắt đầu cảm nhận dấu hiệu chóng mặt.

Các cơn chóng mặt kèm ù tai, đầy tai hoặc thay đổi thính lực không nên được xem là biểu hiện thông thường, bởi nhiều bệnh lý khác cũng có thể gây triệu chứng tương tự. Với bệnh Meniere, bác sĩ cần dựa trên triệu chứng, tiền sử và kết quả thăm khám để đánh giá tình trạng và loại trừ những nguyên nhân khác. Khi các biểu hiện tái diễn hoặc ngày càng ảnh hưởng đến cuộc sống, người bệnh nên chủ động đi khám thay vì tự điều trị kéo dài. Tại Bệnh viện STO Phương Đông, người bệnh có thể được bác sĩ chuyên khoa đánh giá các biểu hiện liên quan đến chóng mặt và thính giác, chỉ định kiểm tra cần thiết và tư vấn hướng điều trị phù hợp với từng trường hợp.

Những câu hỏi thường gặp về bệnh Meniere