Chênh lệch chiều dài chi: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Chênh lệch chiều dài chi là tình trạng một tay hoặc một chân có chiều dài ngắn hơn bên đối diện, có thể do bẩm sinh hoặc mắc phải sau chấn thương, bệnh lý hay rối loạn phát triển xương. Mức độ chênh lệch khác nhau có thể ảnh hưởng đến dáng đi, tư thế, chức năng vận động và làm tăng nguy cơ đau khớp hoặc cong vẹo cột sống. Việc phát hiện sớm giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. 

1. Chênh lệch chiều dài chi là gì?

Chênh lệch chiều dài chi (Limb Length Discrepancy – LLD) hay còn gọi là mất cân xứng chiều dài chi, là tình trạng một tay hoặc một chân ngắn hơn (hoặc dài hơn) so với bên còn lại. Tình trạng này khá phổ biến ước tính có tới 35% người trưởng thành có sự chênh lệch chiều dài chân từ 0,5 đến 1,5cm tuy nhiên phần lớn không gây ảnh hưởng đáng kể và không cần điều trị.

So với chênh lệch chiều dài tay, chênh lệch chiều dài chân thường được chú ý và ảnh hưởng nhiều hơn đến các hoạt động sinh hoạt hằng ngày như đi đứng, vận động và chơi thể thao, do đây là bộ phận chịu trọng lực và nâng đỡ cơ thể.

Về phân loại, chênh lệch chiều dài chi có thể chia thành hai dạng:

• Không tiến triển: Mức độ chênh lệch không thay đổi theo thời gian, thường xảy ra do xương liền sai lệch sau gãy xương.
• Tiến triển: Mức độ chênh lệch có xu hướng tăng dần khi trẻ phát triển, thường do tổn thương sụn tăng trưởng hoặc các bệnh lý bẩm sinh.

Chênh lệch chiều dài chi là tình trạng một tay hoặc chân ngắn hơn bên còn lại

2. Những dấu hiệu của chênh lệch chiều dài chi

Triệu chứng của chênh lệch chiều dài chi thay đổi tùy theo mức độ chênh lệch, chi bị ảnh hưởng và nguyên nhân gây bệnh. Một số dấu hiệu thường gặp bao gồm:

Đối với chân:

• Dáng đi bất thường như đi khập khiễng, đi nhón chân hoặc nghiêng người sang một bên để bù trừ
• Tư thế bất thường như vai nghiêng, mắt cá chân bên chân ngắn hơn thường xuyên phải căng duỗi quá mức
• Đau ở mắt cá chân, đầu gối, hông hoặc lưng do cơ thể phải bù đắp sự chênh lệch
• Cong vẹo cột sống chức năng (đường cong cột sống bất thường)
• Đau lưng kéo dài

Đối với tay: Khó khăn khi thực hiện các động tác đòi hỏi hai tay phải phối hợp đều nhau hoặc cách đều thân người, chẳng hạn như gõ bàn phím, chơi đàn piano, mang vác đồ vật hoặc chơi một số môn thể thao

Ngoài ảnh hưởng về thể chất, tình trạng chênh lệch kéo dài còn có thể tác động đến hình ảnh cơ thể và sự tự tin của người bệnh, đặc biệt ở trẻ nhỏ và thanh thiếu niên.

Dấu hiệu nhận biết là một bên chân dài hoặc ngắn hơn bên còn lại

3. Nguyên nhân gây ra chênh lệch chiều dài của chi

3.1 Nguyên nhân bẩm sinh

• Loạn sản khớp háng tiến triển (DDH) tình trạng ổ cối khớp háng phát triển không đúng cách
• Bán teo nửa người (một bên cơ thể phát triển chậm hơn)
• Phì đại nửa người (một bên cơ thể phát triển nhanh và lớn hơn)
• Các hội chứng phát triển quá mức như Beckwith-Wiedemann, Klippel-Trenaunay, Proteus
• Thiểu sản hoặc bất sản một phần xương đùi, xương mác, xương chày (ở chân) hoặc xương quay, xương trụ, xương cánh tay (ở tay)

3.2 Nguyên nhân mắc phải

• Chấn thương xương: Gãy xương lành sai lệch, gãy sụn tăng trưởng, bỏng, biến dạng chi, biến chứng sau phẫu thuật (như thay khớp thất bại) hoặc xạ trị khi xương chưa trưởng thành
• Nhiễm trùng xương: Viêm tủy xương, viêm khớp nhiễm trùng, lao xương
• Các bệnh lý viêm khớp: Viêm khớp dạng thấp, viêm khớp tự phát thiếu niên
• Bệnh lý thần kinh cơ: Bại não, bại liệt
• U xương và bệnh lý xương khác: U xơ thần kinh loại 1, bệnh Ollier, đa u xương sụn di truyền

Ở nhiều trường hợp, đặc biệt là chênh lệch nhẹ, nguyên nhân cụ thể có thể không được xác định rõ ràng.

4. Chênh lệch chiều dài chi có nguy hiểm không?

Nếu chênh lệch ở mức độ nhẹ, tình trạng này thường không ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe hay sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, nếu không được đánh giá và can thiệp kịp thời, đặc biệt với các trường hợp chênh lệch đáng kể, người bệnh có thể gặp phải nhiều biến chứng như:

• Đau lưng mạn tính do cột sống phải bù trừ tư thế
• Viêm xương khớp ở hông, đầu gối hoặc mắt cá chân do phân bố lực không đều
• Cong vẹo cột sống chức năng, ảnh hưởng đến tư thế và sự phát triển của trẻ
• Dáng đi bất thường kéo dài, ảnh hưởng đến khả năng vận động
• Các vấn đề về khớp do áp lực dồn lệch về một bên cơ thể trong thời gian dài

Sau khi được điều trị bằng chỉnh hình hoặc phẫu thuật để cân bằng chiều dài chi, các ảnh hưởng thứ phát này thường được cải thiện đáng kể.

5. Cách điều trị chênh lệch chiều dài chi

Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào độ tuổi, mức độ chênh lệch, nguyên nhân gây bệnh và khả năng tăng trưởng còn lại (đối với trẻ em). Một số phương pháp điều trị phổ biến hiện nay gồm:

• Theo dõi định kỳ được áp dụng cho trường hợp chênh lệch nhẹ, đặc biệt ở trẻ đang trong giai đoạn phát triển.
• Dụng cụ chỉnh hình như là miếng lót giày, đế nâng giày hỗ trợ cân bằng dáng đi
• Kết hợp vật lý trị liệu giúp cải thiện chức năng vận động và tư thế.
• Phương pháp phẫu thuật sẽ được cân nhắc khi chênh lệch đáng kể hoặc các phương pháp không phẫu thuật không mang lại hiệu quả. Với trường hợp cần can thiệp phẫu thuật, chi phí kéo dài chi sẽ phụ thuộc vào phương pháp thực hiện, mức độ chênh lệch và tình trạng cụ thể của người bệnh.

Phương pháp phẫu thuật điều trị chênh lệch chiều dài chi

Chênh lệch chiều dài chi không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn có thể làm thay đổi dáng đi, tư thế và chức năng vận động nếu không được đánh giá đúng nguyên nhân. Thăm khám sớm giúp xác định mức độ chênh lệch, lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và hạn chế các biến chứng lâu dài. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên đến Bệnh viện STO Phương Đông để được bác sĩ Chấn thương Chỉnh hình thăm khám, tư vấn và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp với từng trường hợp.

Những câu hỏi thường gặp về chênh lệch chiều dài chi