Đau dạ dày kiêng ăn gì để giảm kích ứng và hạn chế tái phát?

Chế độ ăn uống có thể ảnh hưởng đáng kể đến triệu chứng đau dạ dày, đặc biệt ở người thường xuyên bị đầy bụng, ợ chua, nóng rát vùng thượng vị hoặc khó tiêu. Một số thực phẩm và đồ uống có thể kích thích niêm mạc dạ dày hoặc làm tăng cảm giác khó chịu, khiến triệu chứng dễ xuất hiện hơn. Vậy đau dạ dày kiêng ăn gì, cần hạn chế những nhóm thực phẩm nào để hỗ trợ kiểm soát triệu chứng và bảo vệ hệ tiêu hóa?

1. 9 Nhóm thực phẩm người bị đau dạ dày nên kiêng

Chế độ dinh dưỡng hằng ngày tác động trực tiếp đến mức độ tăng tiết axit dịch vị cũng như khả năng phục hồi của niêm mạc dạ dày. Dưới đây là 9 nhóm thực phẩm chứa các tác nhân kích thích mà người bị đau dạ dày cần chủ động hạn chế hoặc tránh sử dụng:

Đồ chua, đồ ăn có tính axit mạnh

Các loại trái cây và thực phẩm có vị chua mạnh như cam, chanh, bưởi, me, cà chua, giấm, mẻ hoặc các loại dưa cải muối chua chứa hàm lượng axit hữu cơ rất cao. Khi tiêu thụ nhóm thực phẩm này, nồng độ axit trong dịch vị sẽ gia tăng đột ngột, gây bào mòn và kích ứng trực tiếp lên các vùng niêm mạc đang bị tổn thương. Điều này làm bùng phát cảm giác nóng rát vùng thượng vị, ợ chua và khiến các vết viêm loét tiến triển trầm trọng hơn.

Người bị đau dạ dày cần hạn chế thực phẩm chua và giàu axit để tránh gây kích ứng niêm mạc, làm tăng tiết dịch vị và khiến cơn đau nghiêm trọng hơn

Đồ chiên nhiều dầu mỡ

Thức ăn chiên rán như gà rán, khoai tây chiên, thức ăn nhanh hay các món xào chứa nhiều chất béo bão hòa khó tiêu hóa. Lượng mỡ dư thừa làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, khiến thức ăn bị ứ đọng lâu và bắt dạ dày phải tăng cường co bóp. Tình trạng này không chỉ gây chướng bụng, đầy hơi, khó tiêu mà chất béo bão hòa còn thúc đẩy phản ứng viêm tại chỗ, làm kéo dài thời gian phục hồi của niêm mạc.

Đồ ăn chiên xào nhiều dầu mỡ khiến hệ tiêu hóa bị quá tải, gây tình trạng đầy hơi, khó tiêu và làm chậm quá trình phục hồi tổn thương dạ dày

Đồ uống có cồn, có ga

Rượu và bia là những kẻ làm tổn thương dạ dày một cách âm thầm. Cồn bào mòn lớp chất nhầy vốn là tấm áo che chở cho niêm mạc, đồng thời kích thích tế bào viền tiết thêm axit, nên dạ dày dễ bị mòn, loét và có nguy cơ xuất huyết. Nước ngọt có ga thì hiền hơn nhưng không vô hại. Lượng khí CO₂ lớn làm tăng áp lực trong dạ dày, khiến bạn ợ hơi, chướng bụng và thấy người nặng nề sau khi uống.

Thực phẩm có caffeine

Cà phê, trà đặc hay nước tăng lực đều có chung một điểm là kích thích thần kinh thực vật và làm dạ dày tiết nhiều axit hơn. Khi axit dâng lên, niêm mạc dễ co thắt, người bệnh thấy nôn nao và rát vùng thượng vị. Những ai vốn đã thừa axit sẽ cảm nhận điều này rõ hơn cả.

Caffeine có trong cà phê, trà đậm hay nước tăng lực có thể làm giãn cơ vòng thực quản và kích thích dạ dày tiết nhiều axit gây bỏng rát

Các loại bánh kẹo thực phẩm nhiều đường

Bánh quy, bánh ngọt, bánh kem, nước ngọt cùng các món nhiều đường bổ sung hay chất tạo ngọt nhân tạo như sorbitol, xylitol đều tạo thêm gánh nặng cho đường tiêu hóa. Ăn quá nhiều đường có thể khiến dạ dày xả thức ăn xuống ruột quá nhanh, gây tiêu chảy đột ngột, tình trạng y khoa gọi là hội chứng Dumping. Chất tạo ngọt nhân tạo khi lên men trong ruột còn sinh ra nhiều khí, để lại cảm giác chướng bụng, đầy hơi kéo dài.

Sữa và chế phẩm từ sữa

Một ly sữa có thể xoa dịu cảm giác nóng rát trong chốc lát, nhưng về sau lại làm dạ dày vất vả hơn. Sữa tươi, phô mai, kem và các chế phẩm chứa lactose khó tiêu với những người thiếu men lactase, vốn chiếm khoảng 65% dân số, và họ thường bị chướng bụng, đau quặn, buồn nôn hoặc tiêu chảy sau khi dùng. Uống sữa lúc đói còn dễ kích ứng niêm mạc hơn nữa.

Thực phẩm nhiều xơ không hòa tan

Chất xơ không hòa tan có nhiều trong ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, lúa mì nguyên hạt, trong rau sống, các loại hạt cứng, bắp rang và rau họ cải như bông cải xanh, bắp cải. Ăn nhiều, loại xơ này khó mềm hẳn, tạo ma sát lên vách dạ dày và kích thích ruột co bóp, tiết dịch nhiều hơn. Hậu quả là đầy hơi, đau âm ỉ và tình trạng tiêu chảy càng thêm nặng.

Đồ ăn cay nóng

Ớt, tiêu, sa tế, mù tạt hay tỏi sống đều chứa capsaicin và sinh nhiệt cao. Vị cay kích thích mạnh các đầu dây thần kinh cảm giác, làm giãn mạch tại chỗ và tăng tiết axit. Lớp chất nhầy vì thế bị bào mòn, các ổ viêm loét càng rát sâu hơn, và người bệnh có thể phải chịu những cơn đau co thắt dữ dội.

Thực phẩm cay nóng chứa nhiều ớt, tiêu dễ bào mòn lớp nhầy bảo vệ niêm mạc, dẫn đến tình trạng viêm loét và bộc phát các cơn đau dạ dày dữ dội

Đồ ăn đóng hộp

Xúc xích, lạp xưởng, thịt xông khói, thịt nguội hay thực phẩm đóng hộp có nhiều muối tinh luyện, chất bảo quản và chất béo bão hòa. Nhóm này lại thiếu chất xơ hòa tan, nên thức ăn di chuyển chậm trong ống tiêu hóa, dễ gây táo bón và làm các tổn thương niêm mạc lâu lành hơn.

2. Những thói quen ăn nên thay đổi khi bị đau dạ dày

Ngoài chuyện ăn gì, dạ dày còn chịu ảnh hưởng của cách ta ăn và cách ta sống mỗi ngày. Có sáu thói quen nên bỏ.

• Ăn quá no hoặc để quá đói: Bụng quá no thì căng giãn, tiết nhiều axit và dễ trào ngược. Bụng quá đói thì axit không có gì để trung hòa nên quay lại bào mòn niêm mạc. Dạ dày không thích những cực đoan.
• Ăn sát giờ ngủ: Ăn trong vòng 2 đến 3 tiếng trước khi ngủ bắt dạ dày làm việc đúng lúc cả người cần nghỉ, nên dễ chướng bụng và trào ngược axit khi nằm.
• Uống thiếu nước: Nước giữ cho lớp chất nhầy đủ dày và giúp trung hòa phần axit dư, nên thiếu nước thì niêm mạc yếu đi trước axit.
• Nằm hoặc vận động mạnh ngay sau bữa ăn: Vận động mạnh kéo máu về cơ bắp, khiến dạ dày co thắt và chậm tiêu. Nằm ngay thì mất đi sự giúp đỡ của trọng lực, để axit dễ trào lên thực quản.
• Căng thẳng kéo dài và hút thuốc: Stress làm dạ dày co bóp mạnh và tiết nhiều axit. Nicotin giảm lượng máu nuôi niêm mạc, giảm chất bảo vệ prostaglandin và cản trở việc lành vết loét.
• Tự ý dùng thuốc giảm đau: Nhóm thuốc giảm đau, chống viêm không steroid (NSAID) ức chế lớp chất nhầy bảo vệ, làm niêm mạc bị bào mòn và tổn thương bùng phát dữ dội. Một viên thuốc cắt cơn đau đầu có thể gây ra cơn đau khác.

Người bị đau dạ dày nên chú ý hạn chế những thực phẩm có thể làm tăng triệu chứng như món cay nóng, đồ chua, thức ăn nhiều dầu mỡ, đồ uống chứa caffeine và rượu bia. Tuy nhiên, mức độ nhạy cảm với từng loại thực phẩm ở mỗi người không giống nhau. Bên cạnh việc điều chỉnh chế độ ăn, người bệnh cần ăn uống đúng giờ, tránh ăn quá no và tuân thủ hướng dẫn điều trị. Nếu đau bụng kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sụt cân không rõ nguyên nhân, bạn nên thăm khám sớm tại Bệnh viện STO Phương Đông để được xác định nguyên nhân và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp.

Những câu hỏi thường gặp về đau dạ dày kiêng ăn gì