Cường giáp có nguy hiểm không? Biểu hiện và cách điều trị bệnh

Cường giáp xảy ra khi tuyến giáp sản xuất quá nhiều hormone, khiến các hoạt động chuyển hóa trong cơ thể diễn ra nhanh hơn bình thường. Người bệnh có thể nhận thấy tim đập nhanh, dễ hồi hộp, run tay, đổ mồ hôi nhiều hoặc sụt cân dù ăn uống không giảm. Những biểu hiện này đôi khi bị nhầm với căng thẳng hoặc mệt mỏi thông thường. Nếu không được xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp, cường giáp có thể ảnh hưởng đến tim mạch, xương và sức khỏe tổng thể.

1. Cường giáp là bệnh gì?

Thực chất, cường giáp không phải là một bệnh lý đơn lẻ mà là một hội chứng lâm sàng. Hội chứng này xảy ra khi tuyến giáp – tuyến nội tiết hình bướm nằm ở vùng trước cổ – tăng tổng hợp và bài tiết dư thừa các hormone triiodothyronine (T3) và thyroxine (T4) vào trong máu. Hormone tuyến giáp giữ vai trò chỉ huy quá trình trao đổi chất, nhịp tim và điều hòa nhiệt độ cơ thể. Do đó, khi nồng độ T3 và T4 gia tăng bất thường, toàn bộ tốc độ chuyển hóa cơ bản sẽ bị đẩy nhanh quá mức, buộc các cơ quan nội tạng phải hoạt động liên tục ở tần suất cao.

Cường giáp là tình trạng hội chứng do tuyến giáp hoạt động quá mức, sản xuất thừa hormone làm tăng tốc độ trao đổi chất của cơ thể

2. Nguyên nhân của bệnh cường giáp

Hội chứng cường giáp có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân tại tuyến giáp hoặc từ rối loạn toàn thân:

• Bệnh Basedow (Graves): Là nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm khoảng 70% các ca bệnh. Đây là một rối loạn tự miễn khi hệ miễn dịch tự sản sinh ra các kháng thể (TRAb/TSI) kích thích tuyến giáp liên tục sản xuất hormone vượt khỏi sự kiểm soát.
• Bướu nhân độc tuyến giáp (Nhân giáp hoạt động quá mức): Xuất hiện một hoặc nhiều khối nhân trong tuyến giáp hoạt động độc lập, tự ý tăng tiết hormone giáp dư thừa.
• Viêm tuyến giáp: Các thể viêm (như viêm tuyến giáp bán cấp, viêm tuyến giáp lympho bào) làm tổn thương nang giáp, khiến lượng hormone dự trữ bị rò rỉ và giải phóng ồ ạt vào máu.
• Tiêu thụ quá nhiều I-ốt: Việc ăn quá nhiều thực phẩm giàu i-ốt (rong biển, hải sản) hoặc sử dụng thuốc chứa hàm lượng i-ốt cao (như amiodarone) cung cấp nguồn nguyên liệu dư thừa cho tuyến giáp tổng hợp hormone.
• Lạm dụng thuốc hormone tuyến giáp: Do sử dụng quá liều thuốc hormone thay thế trong quá trình điều trị suy giáp.

Bệnh Basedow (Graves) là nguyên nhân hàng đầu gây ra hội chứng cường giáp, xuất phát từ tình trạng rối loạn tự miễn trong cơ thể

3. Dấu hiệu nhận biết bệnh cường giáp

Mức độ nhẹ (Giai đoạn đầu): Người bệnh thường cảm thấy bồn chồn, lo âu, tâm trạng thất thường và dễ cáu giận. Do thân nhiệt tăng, người bệnh sợ thời tiết nóng bức, da luôn ấm ẩm và dễ toát mồ hôi ngay cả khi chỉ ngồi nghỉ ngơi.

Mức độ trung bình (Triệu chứng điển hình):

• Tay run nhẹ với tần số nhanh, biên độ nhỏ không thể tự kiểm soát.
• Nhịp tim thường xuyên >100 lần/phút, gây cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực, đôi khi nhói đau ngực.
• Người bệnh gầy sút nhiều kilôgam trong thời gian ngắn dù chế độ ăn vẫn bình thường hoặc thậm chí ăn nhiều hơn.
• Nhu động ruột tăng thường xuyên dẫn đến đi tiêu nhiều lần trong ngày hoặc tiêu chảy kéo dài.

Mức độ nặng & Biểu hiện đặc trưng:

• Vùng cổ phình to do tuyến giáp phì đại lan tỏa hoặc có nhân.
• Biểu hiện ở mắt (đặc thù trong bệnh Basedow) bao gồm mắt lồi, nhạy cảm với ánh sáng, chói mắt, chảy nước mắt, đỏ mắt, phù quanh mắt hoặc nhìn đôi.
• Yếu cơ, mệt mỏi (đặc biệt là cơ vùng đùi/hông khiến việc tự đứng dậy từ tư thế ngồi xổm trở nên khó khăn); ở phụ nữ xuất hiện rối loạn kinh nguyệt, kinh nguyệt ít hoặc mất kinh.
• Yếu cơ, mệt mỏi (đặc biệt là cơ vùng đùi/hông khiến việc tự đứng dậy từ tư thế ngồi xổm trở nên khó khăn); ở phụ nữ xuất hiện rối loạn kinh nguyệt, kinh nguyệt ít hoặc mất kinh.

Dấu hiệu điển hình của bệnh cường giáp là nhịp tim đập nhanh thường xuyên trên 100 lần/phút kể cả khi nghỉ ngơi, kèm cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực

4. Bệnh cường giáp có nguy hiểm không?

Cường giáp là một bệnh lý rất nguy hiểm nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Sự dư thừa hormone giáp kéo dài sẽ tàn phá nhiều hệ cơ quan:

• Biến chứng tim mạch: Nhịp tim nhanh kéo dài dẫn đến các rối loạn nhịp nghiêm trọng như rung nhĩ. Nếu không kiểm soát, tim phải làm việc quá sức liên tục sẽ dẫn tới suy tim toàn bộ hoặc tạo cục máu đông gây tai biến mạch máu não.
• Cơn bão giáp (Cơn cường giáp cấp): Là biến chứng cấp cứu y khoa đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Người bệnh đột ngột sốt cao, vã mồ hôi, tim đập cực nhanh (180–200 lần/phút), vật vã, kích động, lú lẫn, rối loạn tâm thần, tụt huyết áp và sốc.
• Biến chứng mắt nặng: Tình trạng lồi mắt tiến triển ác tính có thể gây viêm kết mạc, tổn thương giác mạc, suy giảm thị lực hoặc mù lòa.
• Ảnh hưởng thai kỳ & Sinh sản: Gây rối loạn rụng trứng dẫn đến khó thụ thai. Khi mang thai, bệnh làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non, tiền sản giật và thai nhi chậm phát triển.
• Loãng xương: Hormone giáp đẩy nhanh quá trình thoái hóa xương, làm giảm mật độ khoáng trong xương và khiến xương trở nên giòn, dễ gãy.

5. Cách điều trị bệnh cường giáp

Cường giáp không phải là bệnh nan y mà hoàn toàn có thể kiểm soát và đưa người bệnh trở lại cuộc sống bình thường nếu được can thiệp đúng cách. Khi nhận thấy các dấu hiệu cảnh báo như tim đập nhanh, run tay, sụt cân không rõ nguyên nhân hay cổ to, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế có chuyên khoa nội tiết. Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm máu đo TSH (thường giảm rất thấp) cùng FT3, FT4 (tăng cao), kết hợp với siêu âm tuyến giáp hoặc Doppler màu để chẩn đoán chính xác nguyên nhân và đưa ra phác đồ phù hợp.

Tùy vào nguyên nhân, tuổi tác và tình trạng sức khỏe, bác sĩ sẽ chỉ định một trong ba phương pháp chính sau:

Điều trị Nội khoa (Dùng thuốc):

• Thuốc kháng giáp tổng hợp (Methimazole, PTU): Giúp chế ngự quá trình tổng hợp hormone của tuyến giáp. Đợt điều trị thường kéo dài 12–18 tháng (hoặc 18–24 tháng). 
• Thuốc chẹn beta giao cảm (Propranolol, Atenolol): Giúp kiểm soát nhanh các triệu chứng hồi hộp, tim đập nhanh, run tay và lo âu.

Điều trị bằng Iod phóng xạ (I-131):

Bệnh nhân uống dung dịch Iod-131 để phá hủy bớt các tế bào tuyến giáp hoạt động quá mức. Phương pháp này an toàn, hiệu quả cho người lớn tuổi, bệnh nhân bướu nhân độc hoặc tái phát sau nội khoa. Chống chỉ định tuyệt đối cho phụ nữ mang thai và cho con bú.

Điều trị Ngoại khoa (Phẫu thuật cắt tuyến giáp):

Tiến hành cắt bỏ gần toàn bộ tuyến giáp. Chỉ định cho các trường hợp bướu cổ quá lớn gây chèn ép, bướu tái phát nhiều lần, hoặc bệnh nhân không đáp ứng/dị ứng với thuốc kháng giáp.

6. Cách phòng ngừa bệnh cường giáp

Để bảo vệ sức khỏe tuyến giáp và hạn chế nguy cơ tiến triển bệnh, bạn nên duy trì chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng khoa học:

• Chế độ ăn uống hợp lý: Cung cấp vừa đủ lượng i-ốt trong khẩu phần ăn hằng ngày (tránh ăn quá nhiều hoặc quá thiếu i-ốt). Bổ sung các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa (trái cây, rau xanh), Canxi và Vitamin D để duy trì hệ xương chắc khỏe.
• Lối sống lành mạnh: Tập luyện thể dục thể thao nhẹ nhàng để tăng cường hệ miễn dịch. Tuyệt đối không hút thuốc lá vì khói thuốc làm nặng thêm biến chứng mắt.
• Giảm căng thẳng: Giữ tinh thần thoải mái, nghỉ ngơi hợp lý và ngủ đủ giấc.
• Tầm soát định kỳ: Chủ động khám sức khỏe và siêu âm tuyến giáp hàng năm, đặc biệt đối với phụ nữ trên 20 tuổi hoặc người có tiền sử gia đình mắc các bệnh lý tuyến giáp. 

Phòng ngừa bệnh cường giáp hiệu quả bằng cách duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát căng thẳng, bổ sung lượng i-ốt hợp lý và thăm khám sức khỏe định kỳ

Cường giáp cần được đánh giá dựa trên triệu chứng, nồng độ hormone tuyến giáp và nguyên nhân gây bệnh. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng giáp, điều trị bằng iod phóng xạ hoặc phẫu thuật khi có chỉ định. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc hay điều chỉnh liều điều trị khi chưa có hướng dẫn chuyên môn. Đăng ký thăm khám tại Bệnh viện STO Phương Đông để được bác sĩ chuyên khoa kiểm tra chức năng tuyến giáp, xác định nguyên nhân và tư vấn phương án điều trị, theo dõi phù hợp.

Những câu hỏi thường gặp về bệnh cường giáp