Tiêu chảy ở trẻ em kéo dài: Triệu chứng phụ huynh cần đưa trẻ đi khám?

Tiêu chảy ở trẻ em là tình trạng thường gặp, có thể xuất hiện do nhiễm virus, vi khuẩn, thay đổi chế độ ăn hoặc một số nguyên nhân khác. Trẻ đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày có nguy cơ mất nước, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Vì vậy, bên cạnh việc theo dõi số lần đi ngoài, phụ huynh cần chú ý lượng nước trẻ uống, khả năng ăn uống và các biểu hiện bất thường đi kèm.

1. Tiêu chảy ở trẻ em là gì?

Tiêu chảy ở trẻ em là tình trạng trẻ đi ngoài phân lỏng hoặc tóe nước với tần suất từ 3 lần trở lên mỗi ngày (hoặc nhiều hơn rõ rệt so với thói quen đại tiện bình thường). Phân của trẻ bị tiêu chảy thường chứa nhiều nước hơn bình thường và có thể đi kèm nhầy hoặc máu. Tình trạng này nếu kéo dài dễ dẫn đến rối loạn nước, mất điện giải, suy dinh dưỡng và gây nguy hiểm cho tính mạng nếu không điều trị kịp thời.

Các dạng tiêu chảy ở trẻ em:

• Tiêu chảy cấp: Đợt tiêu chảy xuất hiện đột ngột, phân lỏng tóe nước và kéo dài dưới 14 ngày.
• Tiêu chảy mạn tính (kéo dài): Tình trạng tiêu chảy diễn ra liên tục từ 14 ngày trở lên (hoặc kéo dài nhiều tuần).
• Hội chứng lỵ: Trẻ đi ngoài phân lỏng có kèm nhầy hoặc máu.
• Tiêu chảy ở trẻ còn được chia thành các dạng do thẩm thấu, tiết dịch, do viêm hoặc do kém hấp thu.

Tiêu chảy ở trẻ em là tình trạng bé đi ngoài phân lỏng hoặc đi nước từ 3 lần trở lên trong một ngày

2. Nguyên nhân dẫn đến tiêu chảy ở trẻ em

Nguyên nhân gây tiêu chảy ở trẻ rất đa dạng, có thể xếp thành các nhóm chính sau:

• Nhiễm trùng đường ruột (Viêm dạ dày ruột) là tác nhân hàng đầu.
• Virus Rotavirus là nguyên nhân phổ biến nhất gây tiêu chảy cấp nặng ở trẻ nhỏ. Ngoài ra còn có Enterovirus, Adenovirus, Calicivirus.
• Vi khuẩn xâm nhập qua nguồn thực phẩm hoặc nước uống bị ô nhiễm, bao gồm E. coli, Salmonella, Shigella, Campylobacter, Vibrio cholerae.
• Ký sinh trùng thường gặp như Entamoeba histolytica, Giardia lamblia, Cryptosporidium.
• Sử dụng thuốc kháng sinh đặc biệt là kháng sinh phổ rộng làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột.
• Tiêu thụ quá nhiều đường (đồ ngọt, nước trái cây đóng hộp), không dung nạp đường lactose, fructose hoặc sucrose.
• Dị ứng với đạm sữa bò, trứng, hải sản.
• Các bệnh lý đường ruột mạn tính như bệnh Celiac (không dung nạp gluten), bệnh viêm ruột (Crohn, viêm loét đại tràng).

Trẻ bị tiêu chảy do không dung nạp lactose thường xuất phát từ việc cơ thể thiếu hụt enzyme lactase để tiêu hóa lượng đường trong sữa

3. Dấu hiệu phụ huynh cần lưu ý

Khi bị tiêu chảy, trẻ thường xuất hiện các triệu chứng lâm sàng như:

• Đau bụng quặn thắt hoặc mót rặn, bụng chướng căng.
• Đi ngoài phân lỏng nhiều lần, phân tóe nước, có mùi hôi hoặc lẫn nhầy máu.
• Nôn trớ đột ngột hoặc nôn nhiều lần sau khi ăn.
• Mệt mỏi, quấy khóc, chán ăn, bỏ bú, sụt cân.
• Sốt nhẹ hoặc sốt cao.

Phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc bệnh viện ngay lập tức khi phát hiện các dấu hiệu nguy hiểm sau:

• Trẻ dưới 6 tháng tuổi bị tiêu chảy.
• Đi ngoài phân có máu hoặc nhầy máu.
• Sốt cao liên tục khó hạ.
• Nôn liên tục, nôn mọi thứ sau khi ăn uống.
• Đau bụng dữ dội, chướng bụng.
• Đi ngoài phân lỏng quá nhiều lần (trên 2 lần/giờ).
• Trẻ lừ đừ, li bì, mê man, thở mệt, vã mồ hôi.
• Biểu hiện mất nước rõ rệt: Mắt trũng sâu, khô miệng, khóc không có nước mắt, không đi tiểu trong 4–6 giờ (hoặc nước tiểu vàng sẫm), nếp véo da mất chậm.
• Trẻ có cơ địa đặc biệt như béo phì, suy dinh dưỡng, hoặc mắc bệnh mạn tính.

Ba mẹ cần cảnh giác khi trẻ bị tiêu chảy kèm theo các triệu chứng cảnh báo nguy hiểm như đau bụng dữ dội và chướng bụng

4. Phương pháp điều trị tiêu chảy ở trẻ

Việc điều trị tiêu chảy ở trẻ em cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc bù dịch và dùng thuốc đúng chỉ định tùy theo độ tuổi cũng như mức độ mất nước của trẻ:

• Mức độ nhẹ/Không mất nước: Cho trẻ uống dung dịch bù nước đường uống (Oresol/ORS) tại nhà. Liều lượng thông thường là 50 ml/kg trong 4 giờ đối với mất nước nhẹ và 100 ml/kg trong 4 giờ đối với mất nước trung bình. Sau mỗi lần đi ngoài phân lỏng, bù thêm 10 ml/kg (tối đa 240 ml).
• Trẻ bị nôn: Cho uống từng lượng nhỏ, bắt đầu từ 5 ml mỗi 5 phút và tăng dần theo khả năng dung nạp của trẻ.
• Trẻ dưới 6 tháng tuổi không bú mẹ: Cần bổ sung thêm 100–200 ml nước lọc để hỗ trợ bù dịch.
• Trường hợp nặng: Trẻ không uống được, nôn liên tục (>4 lần/2–4 giờ), bụng chướng hoặc tiêu chảy quá nhiều (>10 lần/ngày) cần nhập viện để đặt xông dạ dày nhỏ giọt hoặc truyền tĩnh mạch dung dịch Lactate Ringer.

Nguyên tắc sử dụng thuốc:

• Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy (như loperamide) vì không được khuyến cáo cho trẻ em và có thể gây biến chứng nguy hiểm.
• Kháng sinh: Chỉ sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ đối với các trường hợp tiêu chảy do vi khuẩn, lỵ trực trùng hoặc tả.
• Bổ sung kẽm: Giúp niêm mạc ruột phục hồi nhanh chóng và rút ngắn thời gian tiêu chảy.

5. Cách chăm sóc trẻ bị tiêu chảy tại nhà

Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ, chế độ chăm sóc và dinh dưỡng tại nhà đóng vai trò quyết định giúp trẻ nhanh phục hồi, ngăn ngừa mất nước và tránh nguy cơ suy dinh dưỡng. Phụ huynh cần thực hiện tốt các biện pháp sau:

• Duy trì chế độ dinh dưỡng, tuyệt đối KHÔNG cho trẻ nhịn ăn: Nhịn ăn khiến trẻ dễ bị suy dinh dưỡng, kiệt sức và làm hệ tiêu hóa chậm phục hồi.
• Đối với trẻ còn bú mẹ: Tiếp tục cho trẻ bú bình thường và tăng số lần bú trong ngày vì sữa mẹ rất dễ hấp thu và giàu dưỡng chất.
• Đối với trẻ uống sữa công thức: Duy trì loại sữa trẻ đang dùng, có thể pha loãng hơn một chút theo tư vấn y tế để trẻ dễ hấp thu.
• Chế độ ăn dặm/trẻ lớn: Cho ăn thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu (cháo, súp, thịt nạc, cá, khoai lang, chuối, táo…). Chia nhỏ thành ít nhất 6 bữa/ngày.
• Khuyến khích uống đủ nước: Nước lọc, nước dừa, nước cháo lỏng bên cạnh việc uống Oresol.
• Vệ sinh sạch sẽ: Rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn và sau khi đi vệ sinh/thay tã để tránh lây nhiễm.

Khi chăm sóc trẻ tại nhà, nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ tiêu như cháo, súp, thịt nạc, chuối, táo để giúp hệ tiêu hóa phục hồi nhanh chóng

Tiêu chảy ở trẻ em cần được theo dõi sát, nhất là khi trẻ đi ngoài nhiều lần, nôn ói, uống kém hoặc có dấu hiệu mất nước. Trẻ lừ đừ, mắt trũng, môi khô, tiểu ít, phân có máu hoặc tình trạng tiêu chảy kéo dài cần được đưa đi khám sớm. Đăng ký thăm khám tại Bệnh viện STO Phương Đông để bác sĩ chuyên khoa đánh giá tình trạng mất nước, xác định nguyên nhân và hướng dẫn chăm sóc, điều trị phù hợp cho trẻ.

Những câu hỏi thường gặp về tiêu chảy ở trẻ em