Viêm amidan ở trẻ em: Nhận biết bệnh và hướng điều trị phù hợp

Viêm amidan ở trẻ em thường xuất hiện với những biểu hiện khá rõ như đau họng, sốt, amidan sưng đỏ hoặc có dịch tiết, khiến trẻ khó chịu và ăn uống kém hơn. Bệnh có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân và diễn biến khác nhau tùy từng trẻ. Nếu tình trạng viêm tái phát nhiều lần hoặc ảnh hưởng đến ăn uống, giấc ngủ và hô hấp, trẻ cần được bác sĩ đánh giá cụ thể.

1. Lý do trẻ hay bị viêm amidan

Amidan là tổ chức lympho nằm ở ngay khu vực hầu họng (gồm amidan khẩu cái, amidan vòm, amidan vòi và amidan lưỡi). Amidan đóng vai trò như một “hàng rào miễn dịch” tại chỗ, giúp cơ thể nhận diện và tiêu diệt các tác nhân gây bệnh xâm nhập qua đường hô hấp.

Tuy nhiên, trẻ em là đối tượng rất dễ mắc viêm amidan do các lý do sau:

Hệ miễn dịch của trẻ còn non yếu: Khả năng tự chống lại các mầm bệnh từ môi trường còn kém. Bên cạnh đó, hoạt động miễn dịch tại amidan diễn ra mạnh nhất ở độ tuổi từ 4 – 10 tuổi. Khi lượng vi khuẩn hoặc virus xâm nhập quá ồ ạt, amidan không chống đỡ nổi sẽ trở thành ổ viêm nhiễm.

Tác nhân gây bệnh đa dạng:

• Do Virus (chiếm phần lớn trường hợp): Phổ biến như Adenovirus, virus cúm, Coronavirus, hay virus Epstein-Barr (EBV).
• Do Vi khuẩn: Thường gặp nhất là liên cầu khuẩn tan máu beta nhóm A (Streptococcus pyogenes / Streptococcus nhóm A, chiếm khoảng 30% các trường hợp). Ngoài ra còn có vi khuẩn ho gà, Chlamydia, Mycoplasma, Pneumoniae….

Cơ địa và môi trường sống: 

• Trẻ không được bú sữa mẹ đầy đủ trong 6 tháng đầu
• Trẻ có thói quen mút tay, ngậm cắn đồ chơi, ít rửa tay.
• Trẻ không giữ ấm cơ thể đúng cách khi thời tiết lạnh.
• Trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, ô nhiễm môi trường.
• Trẻ mắc sẵn các bệnh lý hô hấp đi kèm như viêm mũi họng, viêm xoang, viêm thanh quản.

Virus là nguyên nhân chính khiến trẻ bị viêm amidan, do hệ miễn dịch của trẻ còn yếu và amidan là nơi đầu tiên tiếp xúc với vi khuẩn, virus từ môi trường

2. Các dạng viêm amidan ở trẻ em

2.1 Viêm amidan cấp 

Viêm amidan cấp tính là giai đoạn khởi phát đột ngột khi virus hoặc vi khuẩn tấn công. Biểu hiện đặc trưng là amidan và vùng niêm mạc họng xung quanh bị sưng viêm, đau rát rầm rộ. Đợt viêm cấp thường diễn tiến và hồi phục trong khoảng từ 1 đến 2 tuần nếu được xử trí đúng cách.

2.2 Viêm amidan mạn

Viêm amidan mạn tính hình thành khi đợt viêm cấp tái phát nhiều lần trong năm (kéo dài trên 3 tháng). Lúc này, khả năng miễn dịch của amidan đã suy yếu nghiêm trọng, các hốc/hố amidan trở thành nơi trú ngụ và tích tụ vi khuẩn, virus cùng dịch mủ. Ở trẻ em, viêm amidan mạn tính được chia thành 2 thể chính:

• Thể viêm quá phát: Amidan bị viêm và sưng phình to hơn bình thường, gây cản trở hô hấp và nuốt; đây là thể bệnh rất hay gặp ở trẻ nhỏ.
• Thể viêm xơ teo: Amidan bị viêm xơ hóa dai dẳng và có xu hướng thu nhỏ kích thước.

Viêm amidan mạn tính là tình trạng amidan bị tái phát viêm nhiễm nhiều lần trong năm, khiến trẻ mệt mỏi, ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện

3. Dấu hiệu nhận biết sớm viêm amidan ở trẻ em

Nhận biết sớm các biểu hiện của viêm amidan giúp ba mẹ chủ động theo dõi sức khỏe của con và có biện pháp can thiệp kịp thời, tránh để bệnh tiến triển nặng gây nguy hiểm.Các dấu hiệu nhận biết bệnh ở trẻ tiến triển từ nhẹ đến nặng bao gồm:

Mức độ nhẹ (Khởi phát ban đầu):

• Trẻ cảm thấy ngứa rát họng, đau họng nhẹ, có cảm giác vướng khi nuốt nước bọt.
• Bắt đầu xuất hiện triệu chứng ngạt mũi, chảy nước mũi, ho hắng nhẹ hoặc có ít đờm.

Mức độ vừa (Tiến triển rõ rệt):

• Amidan sưng đỏ: Khi quan sát khoang họng thấy hai khối amidan sưng to, đỏ tươi, bề mặt có thể xuất hiện các đốm hoặc mảng mủ màu trắng/vàng.
• Sốt: Trẻ phát sốt đột ngột từ 38°C – 39°C, đi kèm biểu hiện mệt mỏi, ớn lạnh, chán ăn, quấy khóc, lười nuốt hoặc bỏ bú (ở trẻ nhỏ).
• Hơi thở có mùi hôi: Dù trẻ vẫn được vệ sinh răng miệng hàng ngày nhưng hơi thở vẫn có mùi hôi rõ rệt do dịch mủ tích tụ.
• Sưng hạch cổ: Hạch bạch huyết vùng góc hàm hoặc dưới cổ sưng to, ấn vào thấy đau. Trẻ nhỏ có thể chảy nhiều nước dãi hoặc nôn ói.

Mức độ nặng (Cảnh báo biến chứng):

• Trẻ sốt cao liên tục trên 39.5°C khó hạ, rét run, đau đầu nặng, khô miệng, tiểu ít, nước tiểu sậm màu.
• Cơn đau họng dữ dội lan lên tai gây ù tai, đau nhức trong tai hoặc ê buốt răng.
• Trẻ thở khò khè, khàn tiếng, ngủ ngáy to, thậm chí xuất hiện các cơn khó thở hoặc ngưng thở ngắn khi đang ngủ.

Trẻ bị sốt cao đột ngột từ 38°C – 39°C kèm quấy khóc, đau họng, bỏ ăn là những cảnh báo đầu tiên cho thấy amidan đang bị tổn thương

4. Khi nào ba mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện?

Khi trẻ có các dấu hiệu nghi ngờ dưới đây, ba mẹ nên đưa trẻ đến bệnh viện để bác sĩ chuyên khoa thực hiện thăm khám, chẩn đoán chính xác nguyên nhân và đưa ra hướng điều trị phù hợp:

• Trẻ sốt cao liên tục trên 2 ngày không hạ hoặc cơn sốt kéo dài quá 7 ngày.
• Trẻ mệt lừ đừ, bỏ ăn uống hoàn toàn, không thể nuốt được.
• Trẻ có dấu hiệu khó thở, thở khò khè, đau nhiều vùng cổ hoặc vùng tai.
• Nghi ngờ amidan có ổ mủ áp xe hoặc tình trạng viêm tái phát nhiều lần trong năm.

5. Phương pháp điều trị viêm amidan ở trẻ 

5.1 Điều trị trường hợp nhẹ / Do Virus

• Trường hợp viêm do virus, không sử dụng kháng sinh.
• Cho trẻ nghỉ ngơi; hạ sốt, giảm đau bằng Paracetamol hoặc Ibuprofen theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ.
• Uống nhiều nước ấm và súc họng bằng nước muối sinh lý.

5.2 Điều trị trường hợp trung bình – nặng / Do Vi khuẩn

• Bác sĩ sẽ kê đơn thuốc kháng sinh đường uống thích hợp kết hợp với các thuốc giảm đau, chống viêm.
• Thời gian dùng kháng sinh thường kéo dài từ 10 – 14 ngày. Ba mẹ cần tuyệt đối tuân thủ đúng liều lượng và thời gian theo đơn, không tự ý ngưng thuốc giữa chừng để tránh tình trạng kháng thuốc hoặc biến chứng nguy hiểm.

5.3 Điều trị ngoại khoa (Phẫu thuật cắt amidan)

Được chỉ định trong các trường hợp nặng: 

• Viêm amidan mạn tính tái phát nhiều lần trong năm, điều trị nội khoa bằng kháng sinh không hiệu quả.
• Trẻ xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng như áp xe quanh amidan, cản rộng đường thở, hoặc gây ra hội chứng ngưng thở khi ngủ

Đặc điểm quy trình phẫu thuật cắt amidan:

• Phẫu thuật cắt amidan thường được thực hiện dưới hình thức gây mê toàn thân.
• Thủ thuật giúp loại bỏ ổ nhiễm trùng nhanh chóng, triệt tiêu nguy cơ tái phát bệnh dai dẳng và cải thiện rõ rệt thể trạng cũng như sức khỏe đường hô hấp của trẻ.

6. Cách chăm sóc trẻ tại nhà tránh bị viêm amidan

Để phòng ngừa viêm amidan hiệu quả cho trẻ tại nhà, cha mẹ có thể áp dụng các biện pháp chăm sóc đơn giản và đúng cách sau đây:

• Cho trẻ uống nhiều nước ấm, nước ép trái cây giàu Vitamin C hoặc các loại siro thảo dược, nước gừng mật ong (với trẻ đủ tuổi) giúp làm dịu họng và làm loãng dịch nhầy.
• Ưu tiên chế biến các món ăn mềm, lỏng, nấu nhừ như cháo, súp, sữa để trẻ dễ nuốt, tránh cọ xát gây đau họng.
• Hạn chế các loại đồ ăn cứng thô (bánh quy, hạt cứng), thức ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ và tuyệt đối không cho trẻ uống nước đá lạnh.
• Hướng dẫn trẻ súc miệng, súc họng bằng nước muối ấm loãng 2 – 3 lần mỗi ngày để sát khuẩn.
• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng cho trẻ; giữ vệ sinh răng miệng sạch sẽ hàng ngày.
• Giữ ấm cơ thể (đặc biệt là vùng cổ) khi chuyển lạnh; dùng máy tạo độ ẩm không khí trong phòng ngủ vào mùa khô; tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, bụi bẩn hoặc người đang mắc bệnh hô hấp.
• Cho trẻ nghỉ ngơi đầy đủ, hạn chế nói nhiều hay vận động quá sức; chủ động tiêm vắc-xin đầy đủ (như vắc-xin cúm) để tăng cường miễn dịch.

Các món ăn mềm, lỏng và nấu nhừ như cháo, súp giúp trẻ dễ nuốt, giảm ma sát gây đau rát họng và bổ sung đủ dinh dưỡng cho trẻ nhanh hồi phục

Không phải mọi trường hợp viêm amidan ở trẻ em đều có cùng cách xử trí. Việc xác định nguyên nhân, mức độ viêm và tình trạng tái phát giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, đồng thời hạn chế những ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ. Bệnh viện STO Phương Đông tiếp nhận thăm khám các bệnh lý Tai Mũi Họng ở trẻ, giúp phụ huynh có thêm cơ sở để theo dõi và chăm sóc trẻ đúng cách.

Những câu hỏi thường gặp về viêm amidan ở trẻ em