Trĩ ngoại là gì? Dấu hiệu nhận biết và mức độ bệnh thường gặp

Trĩ ngoại hình thành ở vùng da quanh hậu môn và thường dễ nhận biết hơn trĩ nội do búi trĩ nằm bên ngoài, có thể sờ hoặc nhìn thấy trực tiếp. Người bệnh có thể cảm thấy cộm, vướng, ngứa hoặc đau, đặc biệt khi búi trĩ bị viêm hay xuất hiện huyết khối – Tình trạng máu đông tụ lại trong búi trĩ khiến cơn đau trở nên dữ dội và đột ngột hơn hẳn các giai đoạn trước đó. Mức độ triệu chứng phụ thuộc vào tình trạng cụ thể và thói quen sinh hoạt của mỗi người, nên không phải ai mắc trĩ ngoại cũng trải qua diễn tiến bệnh giống nhau.

1. Trĩ ngoại là gì?

Trĩ ngoại (External Hemorrhoids) là tình trạng các tĩnh mạch ở vùng dưới da quanh hậu môn bị giãn và sưng phồng bất thường với gốc búi trĩ nằm phía dưới đường lược (đường răng cưa). Búi trĩ hình thành từ đám rối tĩnh mạch trĩ ngoại và nằm bên ngoài ống hậu môn nên người bệnh có thể nhìn thấy hoặc sờ thấy trực tiếp. Khác với trĩ nội, búi trĩ ngoại nằm bên ngoài nên không thể tự co vào hoặc dùng tay đẩy trở lại bên trong ống hậu môn.

Do vùng da phía dưới đường lược có nhiều dây thần kinh cảm giác, búi trĩ ngoại khi sưng viêm hoặc bị kích thích thường gây đau rát, ngứa ngáy, cộm và vướng víu rõ rệt. Các triệu chứng này có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, khiến người bệnh khó chịu khi đi lại, ngồi làm việc và thậm chí hình thành tâm lý e ngại, sợ đau khi đi đại tiện.

Hình ảnh minh họa tình trạng các búi trĩ hình thành ở vùng hậu môn

2. Các mức độ của bệnh trĩ ngoại

Nhiều người thường nhầm lẫn rằng trĩ ngoại cũng được phân chia thành độ 1, 2, 3, 4 như trĩ nội. Tuy nhiên, về mặt y khoa, trĩ ngoại không được phân độ theo thang 1–4, cách phân độ này chủ yếu áp dụng cho trĩ nội. Đồng thời, lượng máu chảy khi đi đại tiện cũng không phải là tiêu chí chính xác để đánh giá bệnh đang nhẹ hay nặng.

Thay vào đó, diễn tiến của bệnh có thể được mô tả qua 4 thời kỳ, với những biểu hiện khác nhau:

Thời kỳ 1: Búi trĩ mới hình thành

Đây là giai đoạn khởi phát, khi các búi trĩ mới xuất hiện nên triệu chứng thường chưa rõ ràng và khá khó nhận biết. Người bệnh có thể chỉ cảm thấy cộm, vướng hoặc ngứa rát nhẹ quanh vùng hậu môn.

Thời kỳ 2: Tĩnh mạch trĩ giãn phình

Các tĩnh mạch trĩ bắt đầu giãn rộng, ngoằn ngoèo và lồi rõ ra ngoài hậu môn. Người bệnh có thể cảm thấy đau, khó chịu khi đại tiện. Vùng hậu môn cũng dễ bị kích ứng hoặc viêm nhiễm nếu vệ sinh không đúng cách.

Thời kỳ 3: Tắc nghẹt và chảy máu

Búi trĩ có thể bị tắc nghẽn, kèm theo tình trạng chảy máu tươi khi đại tiện. Cơn đau xuất hiện thường xuyên hơn, đặc biệt khi ngồi hoặc đi lại, gây ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt. Nếu chảy máu kéo dài, người bệnh có nguy cơ thiếu máu.

Thời kỳ 4: Viêm nhiễm và biến chứng

Búi trĩ có thể sưng to, viêm nhiễm, gây đau dữ dội và ngứa rát kéo dài. Đây là giai đoạn bệnh đã tiến triển nặng, nguy cơ nhiễm trùng, tổn thương hoặc hoại tử búi trĩ và các biến chứng khác cũng tăng lên.

3. Nguyên nhân dẫn đến trĩ ngoại

Một số nguyên nhân trĩ ngoại và yếu tố nguy cơ thường gặp gồm:

• Táo bón, rặn mạnh khi đi tiêu
• Ngồi hoặc đứng lâu
• Chế độ ăn uống không hợp lý như là ăn ít chất xơ, uống thiếu nước, thường xuyên sử dụng rượu bia, chất kích thích hoặc thực phẩm cay nóng.
• Thai nhi và tử cung gây tăng áp lực vùng chậu, kết hợp với áp lực khi sinh làm tăng nguy cơ hình thành trĩ.
• Thừa cân, béo phì hoặc mang vác nặng
• Ngồi lâu trong nhà vệ sinh, nhịn hoặc trì hoãn đại tiện, ngồi xổm lâu hoặc quan hệ tình dục qua đường hậu môn.
• Tiền sử gia đình mắc bệnh trĩ, bệnh viêm ruột hoặc các bệnh hô hấp mạn tính gây ho kéo dài có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Chế độ ăn uống không hợp lý có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc trĩ ngoại

4. Dấu hiệu nhận biết trĩ ngoại

Ở giai đoạn đầu,  trĩ ngoại có thể chỉ gây ra những biểu hiện nhẹ nên người bệnh dễ bỏ qua. Khi búi trĩ phát triển hoặc xuất hiện biến chứng, triệu chứng thường trở nên rõ rệt và gây nhiều khó chịu hơn.

Biểu hiện thường gặp ở giai đoạn nhẹ:

• Vùng da quanh hậu môn có thể ngứa, rát hoặc luôn có cảm giác ẩm ướt do tiết dịch.
• Người bệnh có thể cảm thấy đau rát nhẹ, nhất là trong những lần đi tiêu khi phân cứng hoặc phải rặn nhiều.
• Có thể sờ thấy một khối mềm hoặc phần da nhô nhẹ ở rìa hậu môn, thường gây cảm giác cộm, vướng sau khi đi đại tiện.

Đau rát nhẹ vùng hậu môn, đặc biệt trong những lần đi tiêu, là dấu hiệu thường gặp của trĩ ngoại

Biểu hiện khi bệnh tiến triển:

• Cơn đau có thể kéo dài và tăng lên khi ngồi, đi lại hoặc đại tiện. Nếu búi trĩ hình thành huyết khối, người bệnh có thể xuất hiện cơn đau dữ dội, đột ngột.
• Búi trĩ có thể trở nên to, căng và cứng, nằm thường trực ở rìa hậu môn nên có thể quan sát hoặc sờ thấy.
• Chảy máu khi đại tiện, máu thường có màu đỏ tươi, có thể dính trên giấy vệ sinh hoặc phủ bên ngoài phân.
• Viêm, tiết dịch và ngứa kéo dài: Khi vùng hậu môn bị viêm, người bệnh có thể nhận thấy tình trạng sưng đỏ, nóng rát, tiết dịch và ngứa dai dẳng; nếu có nhiễm trùng, dịch có thể xuất hiện mùi bất thường.
• Sau khi búi trĩ giảm sưng hoặc teo lại, vùng da quanh hậu môn có thể hình thành các nếp da thừa. Những mảnh da này đôi khi gây vướng, cọ xát và khó chịu khi ngồi hoặc vệ sinh.

5. Biến chứng của trĩ ngoại

Nếu không được thăm khám và điều trị phù hợp, trĩ ngoại có thể dẫn đến một số biến chứng:

• Tắc mạch búi trĩ (trĩ ngoại huyết khối): Máu ứ đọng trong tĩnh mạch tạo thành cục máu đông màu xanh hoặc tím sẫm. Búi trĩ trở nên căng cứng, sưng phồng và có thể gây đau dữ dội, xuất hiện đột ngột.
• Viêm nhiễm và áp-xe hậu môn: Búi trĩ bị tổn thương, kết hợp với tình trạng ẩm ướt do tiết dịch có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, làm tăng nguy cơ viêm nhiễm hoặc hình thành ổ áp-xe quanh hậu môn.
• Chảy máu kéo dài: Tình trạng chảy máu tái diễn trong thời gian dài có thể khiến cơ thể mất máu, dẫn đến mệt mỏi, chóng mặt và suy nhược.
• Sa nghẹt, loét và hoại tử búi trĩ: Khi búi trĩ sưng to và bị nghẹt, tuần hoàn máu tại vùng tổn thương có thể bị cản trở, làm tăng nguy cơ loét, hoại tử mô và chảy máu nghiêm trọng.

6. Khi nào cần đến gặp bác sĩ?

Không phải trường hợp trĩ ngoại nào cũng cần can thiệp ngay. Tuy nhiên, người bệnh nên đi khám khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường hoặc triệu chứng kéo dài, đặc biệt trong những trường hợp sau:

• Tình trạng chảy máu kéo dài hoặc không cải thiện sau khoảng một tuần chăm sóc tại nhà.
• Máu chảy thành giọt, thành tia hoặc lượng máu bất thường kèm theo mệt mỏi, chóng mặt, choáng váng, thậm chí ngất xỉu.
• Xuất hiện những bất thường kéo dài về số lần đi tiêu, hình dạng, màu sắc hoặc tính chất của phân.
• Búi trĩ trở nên căng cứng, sưng to, chuyển màu xanh hoặc tím sẫm và gây đau dữ dội, có thể liên quan đến tình trạng huyết khối.
• Đau rát, ngứa ngáy hoặc khó chịu kéo dài khiến việc ngồi, đi lại hay đại tiện gặp nhiều khó khăn.

7. Phương pháp điều trị trĩ ngoại phổ biến

Trĩ ngoại có thể gây nhiều bất tiện trong sinh hoạt, đặc biệt khi búi trĩ sưng đau hoặc hình thành huyết khối, khiến người bệnh khó ngồi, đi lại và đại tiện. Điều trị không chỉ nhằm kiểm soát triệu chứng mà còn cần loại bỏ các yếu tố thuận lợi khiến bệnh kéo dài hoặc tái phát. Người bệnh có thể đăng ký thăm khám tại Bệnh viện STO Phương Đông để được bác sĩ đánh giá tình trạng hậu môn – trực tràng và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Các phương pháp điều trị trĩ ngoại thường được áp dụng gồm:

7.1  Điều trị nội khoa và bảo tồn

Phương pháp này thường được ưu tiên ở trường hợp trĩ ngoại nhẹ hoặc trong giai đoạn đầu, nhằm giảm triệu chứng và hạn chế bệnh tiến triển:

• Thuốc bôi tại chỗ: Có tác dụng giảm đau, ngứa, viêm và sưng tại vùng hậu môn tùy theo thành phần và chỉ định.
• Thuốc uống: Một số thuốc có tác dụng hỗ trợ tăng sức bền thành mạch, cải thiện tình trạng ứ trệ tĩnh mạch; thuốc giảm đau, chống viêm hoặc giảm phù nề có thể được sử dụng khi cần theo chỉ định của bác sĩ.
• Thuốc làm mềm phân: Giúp phân mềm hơn, giảm táo bón và hạn chế phải rặn khi đại tiện.
• Ngâm hậu môn bằng nước ấm: Ngâm vùng hậu môn trong nước ấm có thể giúp thư giãn cơ vòng, giảm cảm giác đau rát và khó chịu.
• Điều chỉnh chế độ ăn và sinh hoạt: Tăng cường chất xơ từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc; uống đủ nước, vận động thường xuyên và tránh ngồi lâu một tư thế. Những thay đổi này giúp hạn chế táo bón và giảm áp lực lên vùng hậu môn.

7.2 Điều trị bằng thủ thuật hoặc phẫu thuật

Khi trĩ ngoại tiến triển nặng, gây nhiều triệu chứng hoặc xuất hiện biến chứng, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp phù hợp dựa trên tình trạng cụ thể:

• Phẫu thuật Milligan–Morgan: Cắt bỏ các búi trĩ bệnh lý riêng biệt, đồng thời bảo tồn các cầu da – niêm mạc nhằm hạn chế nguy cơ hẹp hậu môn sau phẫu thuật.
• Phẫu thuật Longo: Sử dụng máy khâu vòng để cắt và treo phần niêm mạc sa trĩ phía trên đường lược, qua đó giảm tình trạng sa và cải thiện lưu thông máu tại vùng trĩ.
• PPH: Sử dụng máy khâu vòng để xử lý phần niêm mạc trực tràng liên quan đến búi trĩ, giúp giảm lượng máu đến vùng trĩ.
• Đốt sóng cao tần HCPT: Sử dụng năng lượng sóng cao tần để tác động vào mô và mạch máu liên quan đến búi trĩ, sau đó xử lý phần tổn thương theo chỉ định.
• Điều trị bằng laser: Sử dụng năng lượng laser tác động lên búi trĩ và các mạch máu liên quan, với mục tiêu giảm kích thước búi trĩ và hạn chế chảy máu trong quá trình can thiệp.

Việc lựa chọn thủ thuật hay phẫu thuật cần dựa trên loại trĩ, mức độ bệnh, tình trạng búi trĩ và các biến chứng đi kèm. Người bệnh không nên tự lựa chọn phương pháp điều trị khi chưa được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.

7.3 Điều trị trĩ ngoại ở phụ nữ mang thai

Trong thai kỳ, điều trị trĩ ngoại thường ưu tiên các biện pháp bảo tồn nhằm kiểm soát triệu chứng và hạn chế ảnh hưởng đến mẹ và thai nhi. Người bệnh có thể được hướng dẫn tăng cường chất xơ, uống đủ nước, hạn chế táo bón, ngâm hậu môn bằng nước ấm và sử dụng thuốc bôi khi có chỉ định. Các can thiệp thủ thuật hoặc phẫu thuật chỉ được cân nhắc trong những trường hợp cần thiết, chẳng hạn khi xuất hiện biến chứng nghiêm trọng, sau khi bác sĩ đánh giá cụ thể lợi ích và nguy cơ đối với cả mẹ và thai nhi.

Hình ảnh minh họa phụ nữ mang thai cần được thăm khám và điều trị trĩ ngoại phù hợp

Trĩ ngoại có thể gây nhiều bất tiện trong sinh hoạt, nhất là khi búi trĩ sưng đau hoặc hình thành huyết khối khiến việc ngồi, đi lại hay đại tiện trở nên khó khăn. Việc điều trị không chỉ nhằm giảm triệu chứng mà còn cần hạn chế các yếu tố làm bệnh kéo dài hoặc tái phát, vì trĩ ngoại có xu hướng tái diễn nếu nguyên nhân nền chưa được kiểm soát. Đăng ký thăm khám tại Bệnh viện STO Phương Đông để được bác sĩ chuyên khoa đánh giá tình trạng vùng hậu môn – trực tràng và tư vấn phương pháp xử trí phù hợp.

Những câu hỏi thường gặp về trĩ ngoại